16 Kasım 2026
Son Dakika
Ünsal Çankaya
Ünsal Çankaya

Marguerita Yourcenar: Yaşamak görevdir

Marguerita Yourcenar’ın Ateşler kitabını okuyorum. Alıntı yapılası nice çarpıcı söze rastladım.

Marguerita Yourcenar: Yaşamak görevdir

Hepsini değil ama otuz üçüncü sayfasının sonunda üzerine epeyce düşündüren şu cümleleri alıp, düşündüklerimi yazmak istedim: “Çocuk bir rehinedir. Hayat bizi elinde tutar. “, “Aynı şey bir köpek, bir panter veya bir ağustosböceği için de geçerli. Leda şöyle demiş: Bir kuğu aldığımdan beri intihar etmekte özgür değilim artık."

Sözün alıntılandığı Leda bir kurgusal karakter. “Yunan mitolojisine göre Zeus'un eşlerinden biri. Aetolia kralı Thestios'un kızı ve Sparta Kralı Tyndareos'un eşidir. Zeus kuğu şeklinde görünüp Sparta Kralı Tyndareos'un eşi Leda isimli güzel kızla birlikte olmuştur. Fakat Leda, aynı gece kocası Tyndareos ile de beraber olduğu için iki yumurta yumurtlamıştır” diyor sanal ağ Leda hakkında bilgi istediğimde.

Doğurganlık yaşam döngüsünün özü.

Bunu anlıyorum tanrılar ve sıradan insanlar için yaşamı sorgulayınca. Çünkü yukarıdaki mitolojik bilgi dahil her iki alıntıyı birlikte ve biri diğerini bütünleyen olarak düşündüğümde yaşamak konusuna varıyor ucu.

Yaşamak nedir diye sorulur çoğu kez.

Bilimsel bir yanıt umulan yer ayrıdır, ironik yanıtlar umulan yerler ayrı.

Ben elbette bilimin tanımladığını herkesin bildiğini varsayacağım. (doğan ölümlüdür.)

Hukuki olanı da kısa geçelim… Bizde (Ülkemizde) “Ana rahmine düştüğü andan itibaren-sağ doğmak koşuluyla- hukuksal haklara sahip olur her insan. Yaşamak doğumla başlayıp ölümle biten sürecini kapsar insan ömrünün.

Bitkiler ve hayvanlar için yaşamak da yazımıza konu değil doğal olarak.

Öyleyse ironik olanına mı bakacağız yazıda?

Sadece ona bakmak da yeter mi?

Kimi zaman bir tutkudur yaşamak.

Oyun değildir, bir zamanlar dilimizden düşmeyen Eurovizyon şarkımızda olduğu gibi. Güzel şeydir, ümitli şeydir Nâzım Hikmet’in dediği gibi. Kimi zaman görevdir. Zorlu bir görev. Yangın yerinde bile görevdir hatta, Ataol Behramoğlu şiirinde geçtiği gibi. Hulki Aktunç'un da benzeri bir dizesi vardı; “Yangın kavmindeniz, ne giysek alev!” diyordu o da yaşamın zorluğunu tanımlıyorken.

Yaşamak, Kemal Özer'in Temmuz İçin Yaralı Semah kitabında Asaf Koçak için şiirinde mızıka sesini duyunca sorduğu sorularda, sorduğumuz sorularda hissedileni tarifi gibi biraz..." Asaf'ı yaşamak olmalı biraz da/Yeni bir yanıt aramak bu sorulara". Direnmek için kötülüklere. Kazanmak için güzellikleri...

Ya da eziyet.

Evet, eziyet… Yaşayana da yaşatana da izlemek zorunda kalanlara da.

Yeniden doğrulup kalkması bilimsel olarak beklenmeyen hastaların, yaşlıların “bitkisel hayat” denen bölgede tutulması hem o halde olana hem izleyene eziyet sayılabilir. Bir umut varsa dönüş için, o bölge görev olur. Hem bekleyene hem bekletene hem izleyene.

O zaman söz edeceğimiz eziyet bu da değil yaşamak için.

Eziyettir... Ölmesi beklenip ölmeyenlerin, varlığı insanlığa bir cehennem olanların yaşaması böyledir.

Bitmeyen, kaçınılamayan bir zulüm gibi hani. Dünyayı insanlar için yaşanmaz kılan erk sahiplerinin kendi yaşamak tutkuları uğruna harcadıkları başka yaşamlar için varlıkları zulümdür. Harcanan tüm o yaşamlar için gerçekten eziyettir. Görevdeyken bizzat yaşamak kadar o görev nedeniyle üstlendikleri başkalarını yaşatmak ödevlerini unuttukları için. İhmal değil kastım, ihmal bile ağırdır da kasıtla başkalarını, yaşama haklarını yok saydıkları için varlıkları eziyettir herkese.

Çünkü yaşamak doğal bir haktır. Vazgeçilemez, engellenemez.

Doğulduysa, ölüm kendiliğinden gelene dek yaşanmalıdır.

Bu yaşama bağlılık olarak tanımlanabilir belki.

Bizi yaşama bağlayan şey nedir?

Kendi yaşama arzumuz mu, yaşamak tutkumuz mu? Yoksa zorunluluklarımız mı?

Doğum kadar doğal olanı madem doğduk, öyleyse yaşanacak doğallığını sürdürmekten ibaretse yaşamak ne arzu ne tutku içerir bence. Ama zorunluluklar giriyorsa havaya yaşamak arzusu girer araya.

Yaşamak süreklilik içermeli, yaşamdan sonraya da genlerimizi aktarmalı ve belki sonsuzluğa ermeliyiz diyorsak...

Bireysellik bitecek, çoğalmanın en doğal yolu sıraya girecektir...

Doğurulduk madem, doğuracağız ve doğurtacağız da diyorsak çocuklarımız olacak demektir. Bir görev ve bir arzu bir araya gelmiş demektir. Çocuklar bizim yaşama arzumuzun meyveleridir. Genlerimizi aldığımız gibi aktarma ödevinin de meyvesi belki.

Yaşama tutunmanın, sürekliliğin, doğada, toplumda var olabilmenin, kalabilmenin yolu. Yaşarken yeni bir varlığı yaşatabilmenin keyfi, doğallığın içindeki arzuları tutkuyla gerçekleştirmenin keyfi.

Güzellikleri güzel olanla bütünleyip daha da güzele varabilmek isteği.

Şimdi ilk alıntıyı ters çeviriyorum burada: “Hayat bizi elinde tutar.”, çünkü bizi rehin almıştır ve rehineler ancak yaşadıkça değerlidir, yaşatıldıkça değerlidir. Gerçi bizim bir ata sözümüz “kör ölür badem gözlü olur” der, böyle derken sağken -yakınlarınca- asla değer verilmeyene ölünce paha biçilemez demek ister ki buradaki değerlilik insani anlamda fazlasıyla ironiktir…

Yaşamak arzusu yaşatmak arzusu ile bir aradaysa doğruya, iyiye, güzele ulaşabilir. Yok etmek arzusu yaşamı bir yerinden kırıyorsa orada artık güzellik kalmaz. İyilik kalmaz. İnsanlık kalmaz…

İkinci alıntıda söz edilen zorunluluğun yeri de tam burasıdır. İnsan kendisini de yaşatmalıdır. Kendisinden olanı da. Olmayanı da. Yaşama son vermek iradi de olsa, cezai de olsa kabul edilemez.

Neyse ki dünyanın çoğu yerinde insanın yaşaması hak olarak kabul görmüştür. (Çağdışılıklar, olası geri dönüşler konu dışıdır.)

İntihar sözcük olarak da eylem olarak da hiç sevmediğim bir sözcük. Leda’lı o alıntıda “bir kuğu aldığımdan beri intihar etmekte özgür değilim” derken varılan yer yaşamak ve sona erdirmek konusunda iradenin insanın elinden çıkmışlığı…

Bir insan olarak tanrıyı -tanrısal olanı- doğurganlık özü yumurtasının birisinin artık kuğu kılığına girmiş tanrı Zeus’a ait bir varlığı taşıması nedeniyle- yok etme özgürlüğü olamayacağı için yaşamak artık Leda için zorunluluktur. İyi ki öyledir. Kurgusal da olsa yaşamak ve yaşatmak konusunda doğru örnektir.

Hem mitolojide bile insan insanca yaşamalı ve doğal ölümlü olmalı, öldürme ve intihar ise yok olmalıdır. Yaşamak olabildiğine ve alabildiğine doğal olmalıdır, sorumlulukların bilincinde olmak unutulmadan. Bir kitap okurken kitap ve içindeki tema üzerine değil yaşam üzerine düşünmenin bir deneme yazısına konu olacağını bilmiyordum… Oldu, bu yazı ölüm de yaşamın içinde diyen, ama yaşamak görevdir diyor bu yazı.

Çünkü yaşayan bir şair (Behramoğlu) yaşamak için, her durumda yaşamak gerek, hatta yaşamak "bu yangın yerinde görevdir" demişti. Yine Kemal Özer Bakılanı Görünür Kılmak başlıklı kısacık şiirinde "Bakılanı görünür kılan/yalnız bizi değil /kendini de görür/ bize baktı mı" diyordu.

Ben de okuduklarımdan bende kalanları ve o sırada içimde kaynayanları yazıyorum.
Baktığımda gördüklerimi görünür kılarken bir yangında, çaresiz kalmışçasına yanarken bile değil, kendimi o yangını izlerken ve çaresizliğimle de gördüğüm için.

Ülkemiz -böyle- karanlığa gidişine dur diyemeyenlerin çaresizliğiyle daha çok yanmasın diye.

İnsanca yaşayacağımız günlere özlem ile.

Ünsal Çankaya

Gercekedebiyat.com

Yorumlar

Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.

Yorum Yaz

Yorumunuz editör onayından sonra yayınlanır.

Ünsal Çankaya — Diğer Yazıları

Tümü →