Kara Fatma - Ak Fatma neyi simgeliyor?

Bir tarafta, Kurtuluş Savaşı kahramanı, bunun için teklif edilen hiç bir maddi ödülü kabul etmeyen Kara Fatma var.

Diğer tarafta ise, ihtiyacının çok çok üstünde bir zenginliğe tamah eden açgözlülüğü simgeleştiren, Fon vurgunundan 2 milyarın üzerinde haksız kazanç sağlayan ve Ak Fatma olarak adlandırılan AKP'li eski Bakan Fatma Betül Sayan. İkisi arasındaki ahlaki olarak birbirine tamamen karşıt, üstelik kendilerine yüklenen sıfatların da tam tersi olan, kişilik ve davranış farkı, aslında daha derin ve kapsamlı, toplumumuzdaki iki karşıt ideolojik, ahlaki, kültürel anlayışı ve duruşu simgeliyor. Ve ayrıca geçtiğimiz en az bin yıllık kültürel ve ahlaki dönüşüm, kırılma ve bozulmaları açıklamakta.

Bu iki karşıt ahlaki tutum ve kişilik, çok iyi bilindiği gibi, Kurtuluş Savaşı'ndan günümüze 107 yıllık Cumhuriyet tarihimizde, iyi ve kötü vatandaşlığı, ahlaklı ve ahlaksız insan karakterini, gerçek ve sahte milliyetçiliği, samimi (ve Cumhuriyetçi) ve sahte dindarlık (ümmetçilik) arasındaki karşıtlığı çok güzel özetliyor.

Vatansever, alçakgönüllü, emeğe saygılı, tokgözlü, haksızlığa karşı bir yurttaş tipi ile açgözlü, emeğe saygısız, bencil, kibirli ve bunu maddi zenginlikle payandalayan insan tipi karşı karşıya. En azından Cumhuriyetin başından bu yana bütün yurttaşların çokça tanık olduğu ve çok iyi bildiği bir toplumsal, ahlaki yozlaşma ve çürüme gerçeğimizdir bu.

Burada, Ak ve Kara renklere yüklenen anlamların, genel kabul gören değer yargıları açısından hakikatin tam tersini yansıtan ironik bir anlatım taşıdığı görülüyor.

Dahası bu ve birçok örnek açısından bakarsak, gerçek insan kişiliğini, hele günümüzde, görünüşlerin, gösterişli, parlak sözlerin asla yansıtmadığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Ve de şeytan, en kutsal değerlerin arkasına gizlenip, başta dini inanç olmak üzere, her alanda sahne almıştır.

Ne demişler: Ahlaksızlar ve yalancılar, çoğunlukla bu niteliklerini büyük ahlak, namus, dürüstlük gösterileri ve yeminleriyle gizlemeye çalışırlar.

***

Simgesel nitelikteki bu son derece öğretici kişilik ve davranış çelişkisi ve karşıtlığının kökleri, Cumhuriyet döneminin toplumsal, ideolojik ve kültürel saflaşma ve çatışmalarını da yansıtmanın ötesinde tarihsel bir derinliğe sahiptir.

Bu sahte ya da çarpık ikilem, Türk tarihi ve kültürünün bilebildiğimiz en az dört bin yıllık karakteristik toplumsal ve kültürel saflaşmasını, seçkinler (imtiyazlılar) ve tebaa (bağlılar, halk) ayrımının ve bunun yaşadığı dönüşüm ve başkalaşmanın da tipik ipuçlarını veriyor.

Çok iyi bilindiği gibi Türk tarihinde, ilk seçkinler ve halk tabakalaşması ya da sınıflaşmasının başlangıcını ifade eden oluşumlar “Ak kemik – Kara kemik” biçiminde adlandırılır.

Bu tanımlamaya göre “Ak kemik”, yönetici soyluları, egemenler zümresini, “Kara Kemik” ise, kılıçla boyun eğdirilen tebaayı, bağlıları, yani halkı temsil ediyordu.

Buradan anlaşılıyordu ki, “Ak”, daha temiz, daha dürüst, daha soylu ve saygın olmayı, hatta göğü, yukarıyı, Gök Tanrıya yakın olmayı, onun tarafından görevlendirilmiş olmayı simgeliyordu.

“Kara” ise, adı üstünde, toprağa yakın, hatta toprağın özelliklerini taşıyan, en altta, söz ve karar hakkı olmayan, ama çalışan, üreten, sürülmesi, işlenmesi, soylu ve seçkinlere, ilahi güçlere hizmet etmesi gereken yerdir ve kimliktir, “kara toprak”tır.

Bu bilgilere şunu da ekleyelim; ortaçağda çalışmak, bugünkü gibi saygınlık ve onur sahibi olmanın ölçütü değildi, aksine kulluğun ve köleliğin, tebaanın, marabanın kimliğiydi, tanımıydı.

Köleciliğe en uzak Türkler de dahil, bütün toplumlarda tablo aşağı yukarı buydu.

Bu sınıflamanın, MÖ 10-5 bin yılları arasında gerçekleşen, anaerkil toplumsal çağlardan Ataerkil çağlara geçişle de bağlantılı olduğunu vurgulayalım.

Bu geçişle kutsallığı ve tanrısallığı, tanrıya ulaşma gücünü ele geçiren erkek egemen toplumda, artık göğün erkeği, yerin de kadını temsil ettiğini vurgulamakla yetinelim.

Yaklaşık MÖ 5. binlerden başlayan süreç aynı zamanda, zengin-yoksul, ezen-ezilen, yöneten yönetilen ayrımının oluştuğu sınıflı bir topluma aşama aşama geçiş sürecidir.

Sümerler ve Mezopotamya tarihinden bu gelişimin özgün dinamiklerini rahatlıkla görebiliriz.

Artık Gök, tohumun sahibi erkeği, Yer de kadını temsil eden ve tohum ekilen tarlayı, kara toprağı simgeliyordu.

****

Ama son iki bin yıllık Türk tarihi ve kültüründe yeni bir kavramlaştırma ve öncekinden farklı yeni bir yüceltme biçimiyle karşılaşıyoruz.

Bu süreçte, Ak sıfatı belli ölçüde saygınlık ve erdemi temsil etmeye çalışsa da, Kara sıfatının öne çıkıp yüksek bir erdemliliği temsil etmeye başladığını görüyoruz.

Peki, Ak sıfatının her bakımdan üstünlüğünü, ahlakiliğini ve erdemliliğini belirten dönem, nasıl oldu ve nasıl bir süreç yaşandı da Kara sıfatının önem kazanmasıyla değişti?

Örneğin bu son iki bin yıllık süreçte, Karakurum, Karahanlılar, Karataylar, Karamanlar, Karaoğlanlar, Kara Muratlar, Karaahmetler, Karaaliler, Karayılanlar ve Karafatmalar çoğalırken, Ak sıfatlı lakap ve isimler azaldı, ikinci plana düştü?

Şu devlet kurucu kişilikler vurgumuzu daha da güçlendirmiyor mu?: Kara Osman (Osman Gazi, Osmanlı devletinin kurucusu), Karayülük Osman Bey (Akkoyunlu Devletinin kurucusu), Kara Yusuf (Karakoyunlu Devletinin güçlü savaşçı hükümdarı).

Burada bir tuhaflık, insanı şaşırtan, çelişkiler içinde kıvrandıran ve derin derin düşündüren bir gariplik yok mu?

Diyelim ki 2 bin yıl önceki kültürel değer ve tanımlarda Ak, her zaman saflığı, temizliği, iyiliği, dürüstlüğü temsil eder ve çağrıştırırken, Kara, bu sığ bilgi ve bilincimize göre, tekinsiz karanlığı, acımasızlığı ve zalimliği, uğursuzluğu simgeliyordu.

Ama aynı Kara, Türk kültüründe, yukarıdaki tarihsel kişiliklerde somutlaşan güçlü, cesur, alp, yiğit, dürüst, ilkeleri uğruna ölümü göze alan bir kişiliği simgeliyor.

Aynı sözcükle nitelenen ve birbiriyle çelişen bu büyük tarihsel ve kültürel gerçekliği nasıl açıklamalıyız?

Kuşkusuz, doyurucu, anlamlı bir açıklaması olmalı bunun.

Ama daha önemlisi, dile ve kavramlara yansıyan bu çelişmeli sürecin ideolojik ve kültürel bir temeli, ekonomik ve politik bir açıklaması olmalı.

Bu arada, Ak ve Kara'nın fiziki, yani ten rengine dayandığını iddia eden yüzeysel açıklamalarla da karşılaşıyoruz. Bu düşüncelerin hiç bir bilimsel değeri olmadığı gibi, üzerinde fazla durmaya da değmezler.

Ten rengiyle bağlantılı Kara'nın ancak şu toplumsal ve kültürel gerçeklikle bağlantılı bir anlamı olabilir. Ak ve onu yücelten anlayış, tamamen tanrısal (Tengrisel) gökle bağlantılı olduğu gibi, daha önemlisi, toprakta, tarlada yakıcı güneşin altında çalışıp üretim yapmayan ya da kırlarda çobanlık yapıp teni yanmayan, kararmayan, Bey saraylarında, kapalı mekanlarda yaşayan imtiyazlı aristokrat zümrenin, güzelleri hep bembeyaz tenli olarak yücelttiği, ten rengine dayanabilir.

Bilindiği gibi, ortaçağ ve öncesini anlatan efsane ve masallarda güzeller hep “gün görmemiş” beyaz tenlidir. Güzelliğini, tartışılmaz doğallığı ve bileğinin gücüyle kazanan tek tük esmer güzelleri de vardır.

***

Türk halkının kısmen bilincinde ve özellikle de bilinçaltında Kara'nın Ak'tan daha saygın, daha onurlu bir yer edinmesinin anlamı bence çok önemlidir.

Bu noktada Türk halkının belleğindeki kayıtlar, doğru okursak eğer, bütün tarihsel, kültürel araştırma ve bilgilerden bana göre çok daha sağlam ve güvenilirdir.

Temel ve can alıcı sorun şudur: Yaklaşık üç bin yıl öncesine kadar Türkler imtiyazlılar ve sıradan halk biçiminde bir ayrışma sürecine girse de, henüz sınıflaşma anlamında siyasete yansıyan ciddi bir eşitsizlik yaşamıyordu.

Bu süreçte Ak sıfatı saygınlığını belli ölçüde koruyordu. Ancak, en son Osmanlının çöküşüne kadarki bin yıllık süreçte, Ak efendiler, Hanlar, Beyler, insanların doğal olarak eşit olduğunun bilincine varıldığı tarihsel gelişme karşısında imtiyazlarını ve onun getirdiği emeğe dayanmayan, silah zoruna, yağmaya, hazıra ve asalaklığa, sonuç olarak halkın acı ve sefaletine dayanan rahatlık ve refahlarını korumak için, eşitlikçi çağlardan devraldıkları temel insani, ahlaki değerlerden koptular ve böylece yozlaştılar.

Örneğin bu etik değerleri terk etmenin başında, özel mülkiyet tanımayan ve zengin-yoksul ayrımı bilmeyen ilkel eşitlikçi ve paylaşmacı toplumlarda ortaya çıkan ve herkesi eşitleyen savaşçılığı, dürüstlüğü, mertliği simgeleyen alp kültürünün yozlaşıp terk edilmesi vardır. Alplik geleneği, eşitsizliği meşru gören antik ve orta çağlarda rahatlık, refak ve keyif için ve bütün bunları sağlamanın temeli olan özel mülk edinmek için artık terk edilmeye başlamıştı.

Yaklaşık iki yüz yıl süren Osmanlının kuruluş yıllarında Alplik, çağın saygınlık ve onura dayanan idealleriyle son parlak başarılarına imza attı ve Osmanlı ile birlikte tarihten silindi.

Çünkü, ölüme çalım atan, gözünü budaktan sakınmayan soylu kökenli alpler, süreç içinde devlet yöneticisi ve imtiyazlı bir yaşam süren insanlar oldular.

Böylece canları kıymetlendi, toplum için bireysel canlarını feda etmekten kaçınır hale geldiler. İşte bu olgu, son iki bin yıllık sınıflara ayrılmış ve eski alp ahlakı ve kültürünün çürümeye evrildiği süreçte, adım adım değişime uğradı.

Alp kültürü değerini yitirmedi, ama bu nitelikleri taşıyan insan kaynağının adresi değişti.

Bu adres, gücünü ve saygınlığını, gökten, tanrısaldan alan soyluları aristokrat sınıf değil, gücünü kara topraktan, üretimden, emekten alan ve haksızlığa, eşitsizliğe ve zulme karşı direnme duygusundan alan yeni bir alp tipi gelişti.

İşte bu tiplere, Kara Murat, Kara Oğlan, Kara Yılan vb deniyordu. Kurtuluş Savaşındaki Kara Fatma, Gördesli Makbule, Şerife Bacı, Halime Çavuş, Nezehat Onbaşı, Yirik Fafma gibi kadın kahramanlar, yani kadın Alpler çıktı ortaya. Bu sıfatların kaynağı, üreticisi, aslında kendini, kendi tutku ve özlemlerini, isyanlarını anlatan Türk halkıydı.

Artık ölümüne yiğitliğin, kahramanlığın, özverinin kaynağı, eski alp kökenli soylular değil, yoksul, emekçi halktı. Onlar çok eskiden “kara” idi, aşağılanıyordu.

Şimdi, halkın, milletin en büyük irade kaynağı olduğu uluslaşma çağında ise, kara halk vatanseverliğin de, yiğitliğin de, kahramanlığın da, onurun ve namusun da biricik kaynağı haline geldi.

Peki, eski, çoğu alp kökenli boy beylerinin, aşiret beylerinin, mirasçıları ne oldu.

Evet, bundan yüzyıllar önce hatta kimisi yakın zamana kadar Türk töre ve geleneklerini, ahlaki değerlerini yaşatan ve günümüze taşınmasında önemli roller oynayan, üstelik devlet kuran ve çoğu günümüzde “Ağa” dediğimiz Anadolu Beyliklerinin kalıntıları bu tartışmalarda özne olmaktan çıktılar, halka karıştılar, halktan insanlar oldular.

***

Son olarak, kafalarda şu soru kalmış olabilir. Kara ile simgeleştirilen hem çok olumlu hem de çok olumsuz iki karşıt niteliği nasıl açıklamalı?

Hem yiğit, özverili, kahraman ve dürüst, hem de acımasız, karanlık, güvenilmez!

Bu ikili tanımın tek bir diyalektik, felsefi açıklaması vardır: Toplumsal, ahlaki değerler, tarihseldir ve tarih içinde toplumsal ve sınıfsal değişimlere bağlı olarak değişirler, üstelik tamamen karşıt anlamlar yüklenebilirler.

Değilse, tarihten, toplumsal değişim ve çatışmalardan kopuk, tamamen soyut ve değişmez metafizik değer ve anlamların gerçeklikte karşılığı yoktur.

Bütün bunlar, insan denen, nesnel gerçekliğin yerine hep kendi kuruntularını, hayallerini koymaya çalışan ve en önemlisi de belli bir gücü, egemenliği elde ettiği anda, kendi haksızlık, baskı ve adaletsizliklerini gizleyip onu allayıp pullayarak iyi ve güzel göstermeye çalışan varlığın marifetleridir.

İkincisi, bütün bu karşıt nitelikteki değerler ve anlamlar, çatışmalı bir bütünlük içinde insan kişiliklerinde vücut bulur.

Yani insan bireyi, en yiğidi, en dürüstü, en kahramanı bile (ki bunlar zaman içinde belli etkenlere bağlı olarak değişebilir) bu yetilerin tam karşıtı özellikleri içinde taşır. Kişiliğin öne çıkan özellikleri ise, ailevi, toplumsal, eğitimsel güçler ve içinde bulunulan toplumdaki maddi-manevi değerlerin etkinliğinde oluşur.

Nazım'ın, “Anadolu'dan İnsan Manzaraları” adlı destansı uzun şiirindeki, “onlar ki... korkak, cesur, cahil, atılgan ve kahramandırlar...” betimlemesi, halk ve insan gerçeğini çok yönlü tanımlama açısından çok öğreticidir.

Bitirirken, birileri aklınca uyanıklık yapıp “Ak”layan sıfatlarla ve algı oyunlarıyla topluma “dürüst, ahlaklı, adaletli” diye kendini pazarlarken, dürüstlük ve adaletin kaynağı acı/masız gerçeklik, buna artık yeter deyip meydan okuyordu.

Türk tarihinin ve kültürünün hem en acımasız ve yıkıcı gücünü, hem de yaşamın, doğurgan, yenileyici, yapıcı enerjisini, yani doğal yaşamın gerçek adaletini simgeleyen, yeniden doğum ve bereketin simgesi bir ejderha yer altından başını gösterip meydan okuyor ve öğüt veriyordu.

Diyordu ki bu uygarlık ve kültür simgesi atamız: Beni yer altına, kötüler, hatta düşmanlar dünyasına sürdünüz.

Ama bin yıl öncesine kadar atalarınızın kabul ettiği gibi, ben gerçeğin iki yönlü niteliğini taşıyan temsilcisiyim.

Bunu, tarihin bütünsel yasalarını, çatışmalı ve dinamik gelişmesini kavradıkça çok daha iyi anlayacaksınız. Umarım geç kalmazsınız.

Son sözüm. Bugün modern çağda Aklar (soylular) yozlaşmayı ve çürümeyi, Kara'lar (halk, üreticiler) ise yeniyi, yaşamı, gelişimi, devrimi temsil etmektedir. Aklar ve Karalar çatışması ve yaşamın değisen biçimleri hep çatışmalı bir bütünlük içinde devam edecektir.

Gercekedebiyat.com