Habercilik söylenti ve dedikodu üzerine / Prof. Korkmaz Alemdar  / Prof. Korkmaz Alemdar

SÖYLENTİ, DEDİKODU V.S.

Kralların, padişahların kimseye hesap (bilgi) vermediklerini biliyoruz. Sarayda olan bitenlerle ilgili bilgiler dışarıya çalışanlar tarafından sızdırılırdı.

Hizmetkârlar önemsenmekten, dinleyenler dedikoduları işitmekten mutlu olurlardı.

Uzun gelişmeler sonunda burjuvazinin gayretiyle demokrasi geliştikçe bilgileri aktaranlara gazeteci dinleyenlere/okuyanlara yurttaş denmeye başlandı.

Yanlış bilgi vermek, yalan söylemek, yönlendirmeye çalışmak her zaman vardı ve sürüp geldi.

Ama demokrasi herkesin adam yerine konulması ilkesini öngördüğü için yalanı ve kandırmayı önleyecek mekanizmaların geliştirilmesi sağlandı. Bunların biri seçilmiş olanın kendisini seçene bilgi vermesi sorumluluğudur.

Hal böyle olunca ister elektrik sisteminin çökmesi, ister seçim sonuçlarına hile karıştırılması olsun sistemin işleyişinden sorumlu olanların aksaklıklar, yanlışlar, ihmaller konusunda bilgi vermesi zorunludur. “Bilgi vermek zorunluluğu nerede yazıyor?” denilmez; çünkü bilgi verilir; gazetecilerin görevi de bilgiyi haber haline getirmektir.

Herkes Boğaz Köprüsü’nün yapımındaki aksaklıktan kendini sorumlu tutan Japon mühendis gibi yaşamına son vermek zorunda değildir ama ulusal istihbarattan sorumlu olmanın iktidar partisinden milletvekili adayı olmakla bağdaşır bir şey olmadığının farkında olunması gerekir. Asgari bir sorumluluk olmayınca, kim olduğu belirsiz, kimliksiz bu nedenle de güvenilmez Fuat Avni aklına geleni söyleme hakkını kendinde bulur.

ÜÇ ÖRNEK: WATERGATE, SNOWDEN VE WİKİLİEAKS

Sosyal medya uygulamalarının geliştirildiği ABD’de olan biteni hatırlamak Fuat Avni konusunda düşünmek için yol gösterici olabilir.

Akılda tutulması gereken üç örnek Watergate (1974), Wikileaks (2006) ve Snowden’dir (2013).

Watergate, Beyaz Saray’ın karıştığı dinleme skandalıdır.

Wikileaks, Julien Assange’ın kurduğu ve Amerikan diplomatik belgelerini açıklayan internet sitesidir.

Edward Joseph Snowden Amerikan ulusal güvenlik belgelerini açıklayan Amerikalı bilgisayar uzmanıdır.

Watergate, Demokrat Parti merkezine yerleştirilmeye çalışılan dinleme aletlerinin gazetecilerin bitmek tükenmek bilmeyen gayretleri ile ortaya çıkartılan (araştırmacı gazetecilik türünün en parlak örneği sayılacaktır) ve Başkan Nixon’ın istifasına yol açan gelişmelerdir. Watergate skandalının ortaya çıkartılmasında gazetecilere araştırmalarında yol gösteren deep throat olarak anılan kaynaktır. Bu kaynağın FBI’ın ikinci adamı Mark Felt olduğu 31 yıl sonra açıklanacaktır.

Watergate skandalında bilgi sızdıran kimliğini sadece gazetecilerin bildiği bir kişidir. Olasılıklar üzerinde fikir yürüten, bunları dikkat çekmek ya da kafa karıştırmak için kamuoyuna duyuran biri değil, gazetecilere araştırmalarında başarıya ulaşabilmeleri için yol gösteren kişidir. Parçası olduğu bürokrasiyi korumak ya da Başkan Nixon’a düşmanlık yapmak için değil, gerçeğin ortaya çıkması için tehlikeyi göze almış bir bürokrattır.

Wikileaks ve Snowden örnekleri, ABD gibi büyük bir gücün gizli yazışmalarını, küresel çapta haber alma etkinliklerinin ayrıntılarını kamuoyuna duyurma girişimidir.

Yaptıkları öylesine benzersiz ve önemlidir ki sadece ABD değil, onunla birlikte davranan ülkeleri ve kişileri de rahatsız etmiştir.

İnternet sisteminin kendisine karşı kullanılabildiğini gören ABD yönetimi, benzer girişimlerin önünü kesebilmek için Julian Assange ve E. J. Snowden’in yaşamlarını kabusa dönüştürmüştür.

Yaptıklarının bedelini çok ağır biçimde ödeyen Assange ve Snowden’in gizli saklı bir yanları yoktur; kimlikleri bilinmekte, neyi neden yaptıkları ortadadır ve başkalarına da örnek olmaktadır. Snowden Surveillance Archive bunun örneğidir: snowdenarchive.cjte.org.

Sözünü ettiğimiz üç örnek siyasal iktidarı rahatsız eden, mümkün olmadığı için engellenemeyen, ama demokratik bir sistemin gereksinim duyduğu şeffaflığı sağlamada ciddi katkıları olmuş ve halen katkıyı sürdüren örneklerdir. H

içbiri gizli ve kesinliği olmayan görüş bildiren bir girişim değildir. Karşılarında yönetim erkini çıkar amaçlı kullanan, başta Amerikan hükümeti olmak üzere, hükümetler vardır. Onlar da ellerindeki bütün olanakları “ulusal çıkarları”nı korumak adına kullanmaktadırlar.

Bizim tanık olduğumuz Fuat Avni farklı bir görünümdedir. Kim olduğu deep throat gibi belli değildir. Kadın olmasını arzu edenler vardır. Hükümet etkinliklerini duyursa da ne istediğini, amacının ne olduğunu tam olarak anlamak olası değildir. Hükümete yakın olma olasılığı olduğu gibi (Bülent Arınç), “paralel yapı” mensubu da olabilir (Emrullah Uslu). Ama iki olasılık da reddedilmiştir. Bir ekip çalışması olmasının da mümkün olduğu dile getirilmektedir. Somut olan ya da olması beklenenle değil, olasılıklar üzerinden yorum getirmektedir. Fuat Avni’den gerçekleri öğrenmek olanağı yoktur.*

O zaman Fuat Avni’nin neyin ürünü olduğunu ya da onu neyin yarattığını sormak gerekir. Önce ortaya çıktığı dönemin demokratik geleneklerinin tamamen yok edilmeye çalışıldığı bir dönem olduğunu belirtmek gerekir.

Turgut Özal yönetimi sırasında başlatılan kuralsızlık (anayasa bir kere çiğnense ne olur) anlayışı, yasaları ve anayasayı yok sayma noktasına kadar gelmiştir. Gelişmeler akıl ve mantık dışıdır. Sistem çalışmaz, kurumlar görev yapmaz/yapamaz hale gelmiştir. Saray kendi dedikodusunu üretmektedir. Hizmetkârlar ilgi çekebilmek, karşılığında belki bir bardak bedava içki elde edebilmek için öykü anlatmaya, bunları inanılır kılmaya çalışmaktadırlar.

Onlardan gerçekleri dinlediğini sananlar vardır; ama anlatılanların gerçekle ilgisi yoktur; çünkü bilmeyenin anlatmasına olanak yoktur. Bilmeden anlatan medyadır. Adına ne denirse densin, iktidarı övmeye, onunla ilgili gerçek dışı öyküler uydurarak geçimini sağlamaya çalışan bir medya dönemi söz konusudur.

Anlattıklarını ilginç bulanlar vardır. Sorgulamadan, öykü dinlemeyi sevenler her zaman bulunur. Fuat Avni bunlara ek sanki en bilinmeyeni anlatandır. Sarayın dehlizlerinin sesidir. Elbette ilgi çeker, çekecektir; ama akılda kalacak bir şey yaptığı söylenemez.

Ne gizli kahraman deep throat’tır, ne Assange ne de Snowden gibi dönemine damga vurmayı başaran şövalye. Fuat Avni dedikoducudur, güvenilmez bir yalancıdır ve tabi ki bir korkaktır.

Ama şunu da dikkate almakta yarar olabilir: Dinleyen olmasa anlatan da olmaz. Yaşanan bütün saçmalıklara alkış tutan avanaklık da bu dönemin akılda kalacak özelliği olsa gerek.   

* Bu yazı daha önce "Fuat Avni ya da avanaklığın egemenliği üzerine" başlığıyla Varlık’ın Mayıs 2015, S. 1292, s.77-79.da yayımlanmıştır. Daha sonra Fuat Avni adıyla yazan kişi 2016’da Türkiye FETÖ darbe girişiminin ardından yapılan bir operasyonla yakalanmış ve Başbakanlık Veri Toplama Merkezi İstihbarat Şefi Akif Mustafa Koçyiğit olduğu 9 bilgisayar mühendisi ile birlikte gözaltına alındıktan sonra belli olmuştur.  Aydın Büyükşehir Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu kendisine yönelik iddialara istinaden hesabın kullanıcısına dava açmıştır. Ankara 22. Ağır Ceza Mahkemesince de 15 Temmuz FETÖ darbe girişimi sırasında İstihbarat Daire Başkanlığının İşgali davasında Koçyiğit, "anayasal düzeni ihlale teşebbüs" suçundan ömür boyu, "gizli kalması gereken bilgileri casusluk maksadıyla açıklamak" suçundan da 25 yıl hapis cezası almıştır. (Ed.)

Prof. Dr. Korkmaz Alemdar
Gercekedebiyat.com