Hacı Bayram ve İsmet Paşa Mahalleleri

23 Nisan 1920 Cuma…

Ankara’da Hacı Bayram Camisi’nde mahşeri kalabalık toplanmıştı. Kalabalık önemli bir çağrı üzerine bir araya gelmişti. Yurdun her köşesine ulaştırılan çağrıda şöyle deniliyordu:

“Allah’ın izniyle Nisan’ın yirmi üçüncü cuma günü, cuma namazından sonra Ankara’da Büyük Millet Meclisi açılacaktır.”

Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal’in imzasını taşıyan çağrı yayınlandıktan sonra bastırıldı, en ücra köylere, en küçük askeri birliklere, memleketin bütün teşkilat ve müesseselerine ulaştırıldı. Halka ücretsiz dağıtıldı.

TBMM’nin bir anlamda temel taşı olan Hacı Bayram Camisi, İstanbul’un fethinden çok önce, 1427’de inşa edilmişti. Adını, hemen bahçesindeki Hacı Bayram türbesinden alıyordu.

Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde etkili olan tarikat önderlerinden Hacı Bayram Veli Ankara’yı merkez seçmişti. Orta Anadolu’da tasavvuf kültürünün yeşermesinde ve bölgenin Türkleşmesinde büyük rol oynamıştı. Bayramiliğin kurucusuydu. En ünlü öğrencisi, Fatih Sultan Mehmed’in hocası Akşemseddin idi.

Hacı Bayram Veli, Ankara’ya bağlı Solfasol köyünde doğdu. Şeyhi Ebu Hamid Aksarayî’di. Medrese eğitimi alan Hacı Bayram, eğitimini tamamladıktan sonra Kara Medrese’ye tayin edildi. Şeyhinin ölümünden sonra Hoca Alâeddin Erdebili’ye bağlandı. Ankara’ya dönüşünden sonra çevresindekileri yetiştirmekle uğraştı. 1430’da Ankara’da öldü.

Hacı Bayram-ı Veli, tasavvuf felsefesinin en önemli temsilcilerinden biriydi. Eserlerini Türkçe yazdı, Anadolu’da Türkçe’nin yaygınlaşmasına büyük katkı sağladı.

Öğütlerde bulundu:

“Kin, gerçekleri gören gözleri bile kör eder. İnsanlığınızı koruyunuz. Kötülükten uzaklaşınız. İyilerle beraber olunuz. Cahilden sakınınız. İlim tahsil ediniz. İlim sahiplerine hürmet ediniz. Nefsinizi daima kontrol altında tutunuz. Size teklif edilecek işlerde dikkat ediniz, size ait olmayan bir görüşü savunmak zorunda kalmayınız. Padişah huzurunda dahi olsanız, hakikati söylemekten korkmayınız. Padişah sizi hoşlanmadığınız bir işe tayin ederse, kabul etmeyiniz. Düşününüz. Kıymet biliniz. Emanete hıyanet çirkindir, emaneti koruyunuz.”

Bugün kendilerini “dindar” olarak ifade edenlerin, günlerini Kuran’la namazla mevlitle açanların Türkiye’yi getirdikleri hale bakınca Hacı Bayram-ı Veli’nin ne kadar donanımlı olduğunu görüyoruz.

Cami’nin bulunduğu semt adını Cami’den alır. Cahit Sıtkı Tarancı anlatır Camii:

“Ankara’nın Hacıbayram Camii / Böyle yerlere yolumuz düşmese / Kimi şah olur garip derviş kimi / Musalla taşında yatan cenaze / İnsanı olduran erdiren sükût / Bir gün öleceğini aklında tut / Rahat bir yer olmalı ki şu tabut / Görmedim girmem diyen yiğit kime.”

Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında önemli bir yerleşim yeri olan Hacı Bayram Mahallesi İsmetpaşa Mahallesiyle komşudur.

İsmet İnönü de Millî Mücadele döneminde bu mahallede, Telgraf Sokak’taki beş numaralı binada kaldı. Bina telgraf ve haberleşme binası olarak kullanıldığından; yerleşim yeri halk arasında “İsmetpaşa” olarak adlandırıldı. Daha sonra “Turgut Reis”, “Köprübaşı”, “Şeyh İzzettin”, “Altıntaş”, “Öztürk” ve “İnkılap” mahallelerinin birleştirilmesiyle büyüdü.

Yıldırım Beyazıt Köprüsü’nün bittiği, Çankırı Caddesi’nin başladığı yerde Uzunyol Sokağı yer alır. Hacı Bayram Mahallesine buradan girilir.

Uzunyol Sokağı, mahalledeki diğer sokaklara oranla uzun ve geniş bir sokaktır. Bugün sokağın iki yanında yüksek binalar sıralanmıştır. Girişi ile çıkışı iki ayrı özellikler taşır. Girişte pislik ve bakımsızlık çıkışta ise, görüntü zenginliği ve ticaretin getirdiği canlılık göze çarpar.

Ahşap binalar dikkat çeker sokak boyunca.

Yıkıntılar içerisinde yoksul halk yaşar. İşsizdirler, kahvehanelerde zaman geçirirler… Kahvehane çalışanları çoğunlukla kadındır. Çay dağıtırlar, ocakta çalışırlar. Çankırı Caddesi’nin pavyon kadınları yaşar Uzunyol Sokağı’nda.

Yabancıyı hemen tanırlar bu sokakta…

Ulucak Sokak da Hacı Bayram Mahallesi’ne açılır, ama farklı bir adı vardır: İsmet Paşa Mahallesi denir buraya…

Bir zamanlar İsmet Paşa burada yaşadığından bu ismi almıştır. İsmet Paşa Konağı bugün de ayaktadır ve kiracıları konakta oturmakla övünürler.

Millî Mücadele’de telgrafhane olarak kullanılan binanın bulunduğu sokağın adı Telgraf Sokağı’dır. Hem Hacı Bayram hem de İsmet Paşa Mahallesi sınırları içinde sayılır. Küçük bir yapı olan Telgrafhane binası Cumhuriyet kurulduktan sonra önce Kızılay’a hibe edilmiş sonra da otel olmuştur.

Telgrafhanenin hemen bitişiği de kendisi gibi tarihi bir yapıdır. Bu binada Demokrat Parti kurulmuştu. Şimdi enkaz halinde…

İsmet Paşa Mahallesi Ankara’nın bıçkın yatağıdır…

İşportacılar, üç kağıtçılar, işsiz güçsüz kimsesizler mesken edinmiştir burasını. Her daim kalabalık ve tehlikelidir. Hapçılara, esrarcılara da ev sahipliği yapar sokakları… Akşamları silah sesleri eksik olmaz kahvehane önlerinden. Ulus Meydanı, eski Vilayet binası hemen yanı başındadır da polis görülmez bu sokaklarda. Burası Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara’da ayrı bir cumhuriyet gibidir…

İsmetpaşa Mahallesi kahvehanelerinde başkente çalışmak için gelen işçiler bekler, akşamları ise ucuz otellerde konaklarlardı. Buradaki izbe oteller kimsesizlere, yalnız kalmışlara, evden kovulanlara ve kimlikleri bile olmayan kişilere barınma imkânı sağlardı.

Bugün…

Dönüşüm adı altında yapılan yıkımlar sonrasında İsmetpaşa Mahallesi, Ankara’nın ortasında, Hacı Bayram Camii’nin yanı başında atıl ve bakımsız bir görüntüye büründü. Yıkılmadan önce güvenli olmayan bir mahalleydi. Ucuz oteller ve dar sokaklarıyla eski Ankara’nın izlerini taşıyordu. Burası tarih boyunca hep alt gelir grubu ya da neredeyse hiç geliri olmayan insanların yaşam mücadelesi verdiği bir yer olarak hafızalara kazındı. Sonra da…

Yok oldu.

Gercekedebiyat.com