Sınırların gölgesinde / M. Topaloğlu
Yaşanan olayları sonradan sakin bir ortamda değerlendirdiğimde görevlinin, sıradan ve basit düşünceli; fırsatları kişisel çıkarları doğrultusunda değerlendirmekten çekinmeyen, bu uğurda kendisine verilmiş yetkiyi kötüye kullanmayı dahi göze alabilen, kurnaz bir karaktere sahip olduğu anlaşılıyordu.
Yerel kültürün köklerinden beslenerek evrensel bir müzik dili yaratmayı başarmış, gerek Avrupa’da gerekse ülkemizde tanınan sanatçımızla birlikte, vereceğimiz konserlerin ilk durağı olan Viyana’ya gitmek üzere hazırlıklara başlamıştık. Ben onun menajeriydim. Ne var ki, aramızdaki ilişkiyi yalnızca bu sözcükle tanımlamak, gerçeği eksik anlatmak olurdu. Aslında biz, kırk beş yılı geride bırakmış köklü bir dostluğun yol arkadaşlarıydık. Orkestrada bize eşlik edecek Romen, Gürcü ve Alman müzisyenler ise çoktan Viyana’ya varmışlardı.
Sanatçımızın uçak korkusu nedeniyle önümüzdeki tek seçenek trenle yolculuk yapmaktı. Uçakla birkaç saatte alabileceğimiz yolu, trenle günler sürecek bir yolculuğa dönüştürmüştük. Üstelik trenimizde lokanta bulunmadığını bildiğimizden, yolculuk boyunca yiyeceklerimizi de önceden hazırlamıştık.
Trenimiz saat 22.00’de Sirkeci Garı’ndan
hareket edecekti. Önümüzde neredeyse yarım günlük bir zaman vardı. Bu kadar
vakit varken hem zamanı değerlendirmek hem de rostosuyla ünlenmiş
Asmalımescit’teki o meyhaneye uğramadan geçmek olmazdı. Burası, sanatçıların
ve entelektüel çevrelerin sık sık buluştuğu, kendine özgü bir havası olan
mekânlardan biriydi. Rakı eşliğinde arnavut ciğerini yedikten
sonra, yolculuk azığımıza eklemek üzere bir de rosto siparişi verdik. Hâlâ
vaktimiz vardı.
Ardından eve uğrayıp valizlerimizi hazırladık ve telaşa kapılmadan Sirkeci Garı’na doğru yola çıktık.
Gara vardığımızda akşam çoktan İstanbul'un üzerine çökmüştü. Peronlarda yolcuların telaşlı hareketliliği, bavulların tekerleklerinden çıkan sesler, birbirine karışan konuşmalar ve zaman zaman yükselen anonslar, kendine özgü bir yolculuk uğultusu oluşturuyordu. Kimi vedalaşıyor, kimi karşılamaya gelmiş yakınlarını son kez kucaklıyor, kimi de elindeki bilete bakarak treninin kalkacağı peronu arıyordu. Sirkeci Garı, her zamanki gibi, ayrılıkların ve kavuşmaların birbirine karıştığı bir yerdi.
Biz de valizlerimizi yerleştirip kompartımanımıza geçtik. Sanatçımızın yüzünde, yolculuğun heyecanıyla karışık hafif bir tedirginlik seziliyordu. Uçak korkusu, onu bu uzun tren yolculuğuna zorunlu bırakmıştı ama bunun da kendine özgü güçlükleri vardı. Birkaç gün boyunca trenin dar koridorlarında, kompartımanında ve yabancı istasyonlarda geçecek saatleri düşünüyordu. Arada bir saatine bakıyor, trenin ne zaman hareket edeceğini soruyor, sonra da yolculuğun ne kadar süreceğini yeniden hesaplamaya çalışıyordu. Ben ise bu sorulara olabildiğince sakin cevaplar vererek onu rahatlatmaya çalışıyordum.
Saat 22.00'ye yaklaşırken perondaki hareketlilik giderek azaldı. Son yolcular da yerlerine yerleşmiş, uğurlamaya gelenler trenin pencereleri önünde son sözlerini söylemeye başlamıştı. Derken bir düdük sesi duyuldu. Ardından tren, önce belli belirsiz bir sarsıntıyla yerinden kıpırdadı. Vagonlar birbirine eklenen ağır bir ritimle hareketlenirken Sirkeci Garı'nın ışıkları yavaş yavaş geride kalmaya başladı.
İstanbul'dan ayrılıyorduk. Pencereden uzaklaşan
perona, giderek küçülen insan siluetlerine ve geride bıraktığımız kentin ışıklarına
bakarken yolculuğun gerçekten başladığını hissettim. Sanatçımız ise koltuğuna
yaslanmış, önümüzde uzanan uzun yolu düşünüyordu. Uçak korkusundan kurtulmuştu
belki ama bu kez de tren yolculuğunun bilinmezliğiyle baş başaydı.
Önümüzde aşılması gereken uzun yollar, varılması gereken ülkeler ve kentler, bizi bekleyen konserler vardı. O günlerde ikimizde, çıktığımız bu yolculuğun belleklerimizde nasıl bir iz bırakacağını, yıllar sonra hangi duygularla hatırlanacağını bilmiyorduk. Oysa yaşayacaklarımızı önceden görebilseydik, asıl telaşa kapılması gereken kişinin ben olduğumu çok daha erken anlardım.
Yabancı diyarlarda çalışmayı, çoğu zaman hayatın acımasız koşullarının dayattığı bir zorunluluk olarak seçen gurbetçi yurttaşlarımızla aynı yolculuğu paylaşıyorduk. Kimi yılda bir kez, kimi ise ancak iki yılda bir kez kavuşabiliyordu doğup büyüdüğü topraklara… Yüreklerinde yılların biriktirdiği hasret, gözlerinde memleket özleminin derin izleri vardı. Onları seyretmek, davranışlarını gözlemlemek, vatan hasretinin insan ruhunda nasıl derin yaralar açtığını anlamamıza yetiyordu.
Ülkemizi yönetenler, bu değerli insanlara neden kendi ülkelerinde iş ve aş olanağı sağlayamamışlardı? Neden onların bilgi, birikim ve emeklerinden kendi ülkemiz yerine yabancı ülkeler yararlanıyordu? Yetişmiş insanlarımızın, alın terlerini ve mesleki birikimlerini başka ülkelerin kalkınmasına sunmak için yurtlarından ayrılmak zorunda kalmaları içimizi acıtıyordu. Oysa bereketli toprakları, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri, çalışkan ve üretken insanlarıyla böylesine büyük olanaklara sahip bir ülkenin, kendi yurttaşlarına gelecek kaygısı taşımadan yaşayabilecekleri bir hayat sunamaması anlaşılır gibi değildi.
Kırk beş yıllık dostumla zaman zaman birbirimizin yüzüne bakıyor, bu ve benzeri soruları tek kelime konuşmadan birbirimize soruyorduk. Bakışlarımızda aynı hayal kırıklığı, aynı burukluk ve aynı çaresizlik vardı. Aslında bu soruların yanıtlarını ikimiz de çok iyi biliyorduk. Belki de asıl acı veren, yanıtını bildiğimiz bu soruları hâlâ kendimize sormak zorunda kalmaktı. İnsan, doğup büyüdüğü, anılarıyla bağlandığı, bütün varlığıyla ait hissettiği ülkesinden uzaklaşırken yalnızca bir coğrafyadan ayrılmıyor; umutlarından, hayallerinden, kültüründen ve geleceğe dair beklentilerinden de kopuyordu. İşte bu düşünceler, içimizdeki acıyı daha da derinleştiriyor, bizi bir yandan birbirimize yakınlaştırırken diğer yandan kendi ülkemize karşı giderek artan bir yabancılaşma duygusuyla baş başa bırakıyordu.
Bulgaristan sınırına yaklaştığımız o anlarda, trenin dingin atmosferi bir anda değişiverdi. Vagonlarda beklenmedik bir hareketlilik başladı. Önce birkaç kişinin heyecanlı sesleri yükseldi, ardından bu sesler dalga dalga yayılarak trenin sessizliğini paramparça etti. Bir anda herkes ayağa kalkmış, yüzlerde tarifsiz bir telaş ve coşku belirmişti. Yıllardır içlerinde biriktirdikleri duygular sanki aynı anda dışarı taşmıştı.
Ve o kalabalığın içinden,
yüreğimize dokunan, heyecanı bütün vagona yayılan bir ses yükseldi:
— Koşun! Türkiye’yi terk ediyoruz!
Artık vatan topraklarından ayrılmak üzere olduğumuzun bilinciyle trenin kompartımanlarında tarifsiz bir hüzün yaşanıyordu. Yolcular, pencerelerden dışarıya sarkarak ellerini sallıyor, yüksek sesle ülkelerine veda ediyorlardı.
— Geri döneceğiz!
— Tekrar görüşmek üzere!
— Bizleri unutmayın!
Bu sözler, gecenin karanlığında
boşlukta yankılanırken, insanın anasından, sevdiklerinden ve sevgilisinden
ayrılırken duyduğu derin acıyı yansıtan bir içtenlikle yüreğin en derininden
kopup geliyordu. Her seslenişte biraz özlem, biraz umut, biraz da geride
bırakılanlara duyulan derin hasret saklıydı.
Tren sınırı geçip yabancı bir ülkenin topraklarına girdiğinde ise az önceki hareketlilik bir anda yerini derin bir sessizliğe bıraktı. Herkes usulca yerine oturdu. Birbirleriyle konuşan kalmamıştı. Yolcuların yüzlerine çöken hüznün ve içlerine gömdükleri duyguların ağırlığı, kompartımanın havasına kadar sinmişti. Uzun süre kimse ağzını açmadı. Herkes, içinde kabaran duygu fırtınasını, belki de gözlerine dolan yaşları bastırmaya çalışıyordu. Bu sessizliğin ardında, sözcüklere sığmayan bir ayrılık acısı vardı.
Gece boyunca yol alan trenimizde sabahın ilk ışıklarıyla uyandık. Yolculuğumuzun hüzünlü bir şekilde devam ettiğini gurbetçi yurttaşlarımızın dalgın ve sessiz hallerinden anlayabiliyorduk. Tam da bu duygusal atmosferin içindeyken, üç Bulgar sınır görevlisinin umursamaz ve kendilerinden son derece emin tavırlarla trene binip kompartımanları denetlemeye başlaması, ortamın havasını bir anda değiştirdi. Az önce hepimizi kuşatan hüzünlü sessizliğin yerini, insanı huzursuz eden soğuk ve buyurgan bir resmiyet aldı.
Sanatçımızın Alman devletinin verdiği pasaporta sahip olmasından olsa gerek, görevliler ona karşı herhangi bir tutum sergilemiyor, adeta onu görmezden geliyorlardı. O da aynı şekilde onları yok sayıyordu.
Türkçe bildikleri hâlde bizimle Almanca konuşmaya çalışan görevlilerden biri, kısa boylu, yüzü çiçek bozuğu izleriyle kaplı, kaba saba bir adamdı. Sıra benim pasaportumun kontrolüne geldiğinde, bu kişinin nezaketten payını almamış tavırları artık sabır sınırlarını çoktan aşmıştı.
-Neden bu trenle yolculuk yapıyorsun ?
Bu sorunun hem görevli hem de benim için bir anlamı yoktu
-Arkadaşımın uçak korkusu var. Trenle gitmemiz gerekiyor
Diye yanıt vermeme karşın; birden ağzından küfürler savurarak pasaportumu yere fırlattı. İnsanlık ve nezaket sınırlarını hiçe sayan bu aşağılayıcı davranış karşısında daha fazla sessiz kalamayan sanatçımız, onların anlayacağı bir dille, Türkçe olarak sert bir karşılık verdi.
-Sana ne
Ancak bu çıkış, görevlinin öfkesini dindirmek bir yana, adeta daha da körükledi. Öfkesini doğrudan benden çıkarmaya başladı.
Sonunda, ne olduğunu bile tam olarak anlayamadan elimde küçük valizimle kendimi trenin dışında buldum. Beni trenden indirmişlerdi.
Kapısı açık bırakılmış bir odada tek başımaydım. Yaklaşık 3x3 metre boyutlarında tavana yakın bant pencereleri bulunan bu odada zihnimden olan biteni ve bundan sonra ne yapmam gerektiğini düşünüyordum. Odada oturduğum o soğuk ahşap banktan başka bir eşya yoktu. Bu durum yalnızlık, terk edilmişlik, çaresizlik duygularımı daha da derinleştiriyordu.
Beni trenden neden indirdiniz ? diye sorduğumda aldığım tek yanıt Bulgaristan’ı doğrudan (transit) geçeceğime dair bir belgeye sahip olmayışım gösteriliyordu. Bu açıklamanın bir bahane olduğu her halinden belliydi. Çünkü pasaportumda Alman devletinden aldığım sürekli ikamet iznine sahip olduğumu gösteren bir onay (Aufenhaltserlaubniss) bulunuyordu. O zaman bu görevli bana neden kaba davrandı ve trenden indirdi ?
Yaşanan olayları sonradan sakin bir ortamda değerlendirdiğimde görevlinin, sıradan ve basit düşünceli; fırsatları kişisel çıkarları doğrultusunda değerlendirmekten çekinmeyen, bu uğurda kendisine verilmiş yetkiyi kötüye kullanmayı dahi göze alabilen, kurnaz bir karaktere sahip olduğu anlaşılıyordu. Yurttaşlarımızın, yakın geçmişte ülkemizde iktidarı ele geçirenlerin dayattığı baskıcı ve totaliter uygulamalardan kaçarak daha özgür ülkelere ulaşabilmek amacıyla Bulgaristan üzerinden geçmek zorunda kalmaları; bu yolculuk sırasında sahte pasaport kullanmaları ve sınır görevlilerine rüşvet vermeleri, Bulgaristan'da bu türden görevlilerin ortaya çıkmasına ve çoğalmasına elverişli bir ortam yaratmıştı.
O yıllarda, hiçbir haklı gerekçe gösterilmeksizin trenden indirilen yurttaşlarımızın sınırda bekletildiğini, ancak rüşvet alındıktan sonra serbest bırakıldıklarını; kaçırdıkları trene bir sonraki istasyonda yetişebilmeleri için kendilerine fahiş ücretler karşılığında taksi tutulduğunu ve bu taksi ücretinin de görevliyle taksici arasında paylaşıldığını anlatan gerçek olayları öğrendiğimde, bana yapılan kaba davranışların ardındaki asıl nedeni ancak o zaman kavrayabilmiştim.
Tutsak edildiğim odada geçirdiğim her dakika, içimdeki çaresizliği biraz daha büyütüyordu. Birilerinin sesimi duymasını, yaşadıklarımın farkına varmasını ve bana yardım etmesini bekliyordum. Öylesine gergindim ki açlığımı bile hissetmiyordum.
Tren hâlâ perondaydı. İçimde, bu yanlışlığın fark edileceğine, haklılığımın anlaşılacağına ve yeniden trene bindirileceğime dair bir umut taşıyordum. O umuda tutunmuştum. Bulunduğum yerden treni göremiyordum. Trenin hareket ederken çıkardığı sesi duyduğum an, içimde ayakta tutmaya çalıştığım son umut da yıkıldı. Tükenmiştim. O ses, yalnızca trenin perondan ayrıldığını değil, benim geride, sahipsizliğimle baş başa bırakıldığımı da haber veriyordu. Artık gerçekten yalnızdım.
Yaşamım boyunca insanlara yardım etmeye, kimseyi kırmamaya, elimden geldiğince iyi davranmaya çalışmıştım. Sahip olduğumu paylaşmaktan, ekmeğimi bölüşmekten hiçbir zaman kaçınmamıştım. Bazen bütün hayatınız boyunca biriktirdiğiniz iyilikler, ve insanlara duyduğunuz güven, en çok ihtiyaç duyduğunuz anda sizi korumaya yetmiyordu.
Başlangıçta yaşadıklarımı talihsiz bir rastlantı olarak görmeye, belki de her şeyin bir yanlış anlaşılmadan ibaret olduğunu düşünmeye çalışmıştım. Zaman geçtikçe bu düşüncenin yerini derin bir kırgınlık ve giderek büyüyen bir öfke alıyordu. Beni asıl yaralayan, yalnızca özgürlüğümün kısıtlanması değildi; insan olarak onuruma, haklılığıma ve varlığıma değer verilmediğini hissetmekti. Kendimi anlatmaya çalışıyor, sesimi duyurmak için çırpınıyor, fakat sanki görünmez bir duvara konuşuyordum.
Aradan bir saati aşkın bir zaman geçmişti. Açık kapıdan içeriye bir görevli girdi. Herhangi bir açıklama yapmaya gerek görmeden, aceleci ve buyurgan bir tavırla bana seslendi:
— Gidiyorsun! Şu trene binmelisin. Acele et!
Ne olup bittiğini anlamama fırsat vermeden beni odadan çıkardı. Pasaportuma, şüpheli yolcu olduğumu belirten bir işaret konulmuştu. Nereye gidiyordum, hangi trene bindirilecektim, bundan sonra beni neler bekliyordu? Hiçbir soruma yanıt bulamıyordum. Bildiğim tek şey, az önce indirildiğim trenin gittiği yönde hareket eden başka bir trene bineceğimdi. Bunun dışında her şey benim için belirsizdi.
Yeniden yalnızlık, belirsizlik ve çaresizlik duygularının kuşatması altında, bilmediğim yabancı bir coğrafyada, Romanya'ya doğru yeni bir yolculuğa çıkmıştım. Tren, Romanya topraklarında herhangi bir sorunla karşılaşmadan ilerliyordu. Yaklaşık dört saat sonra Bükreş yakınlarında bir istasyonda durduk. Peronda verilen mola sırasında, birdenbire karşılaştığım manzara karşısında şaşkınlığımı gizleyemedim. Bir an gözlerime inanamadım. Karşımda, saatler önce indirildiğim tren duruyordu! Kondüktörünü de tanımıştım. Sonradan öğrendim ki aslında ilk bindiğim tren de bu istasyona kadar geliyormuş.
O ana kadar yaşadığım bütün sıkıntıların, belirsizliğin ve çaresizliğin ardından, kırk beş yıllık dostumla yeniden karşılaşmak tarifsiz bir sevinç yaratmıştı içimde. Birbirimize doğru ilerleyerek hasretle kucaklaştık. Ayrı kaldığımız o birkaç saatin içine sığan yaşadıklarımı, heyecanla ve bir solukta anlatmaya başladım. O ise beni sakinleştirmeye, yaşadığım gerginliği üzerimden atmamı sağlamaya çalışıyordu. Yeniden bir araya gelmiş olmanın verdiği mutlulukla yolculuğumuzun ikinci bölümüne başladık.
Artık geride kalanların yalnızca tatsız bir anı olarak kalacağını, yaşadığımız bütün olumsuzlukların sona erdiğini düşünüyorduk. Birbirimize kavuşmuş, yeniden aynı trende buluşmuştuk. Bundan sonra her şeyin yoluna gireceğine inanmak istiyorduk. Ne var ki hayat, bazen insanın tam da her şeyin düzeldiğine inandığı anda karşısına yeni sınavlar çıkarıyordu. Biz de henüz farkında değildik ama yolculuğumuzun bundan sonraki bölümünde karşılaşacağımız gerçekler, düşündüğümüzden çok daha farklı olacaktı.
Güneşin son ışıkları yavaş yavaş
solup yerini akşamın hüznüne ve kasvetine bırakırken tren, istasyondan ağır
ağır hareket ederek yeniden yol almaya başladı. Bu kez rotamız Macaristan’dı.
Günün telaşı geride kalmış, yolculuğun dinginliği vagonlara hâkim olmuştu. Tren
oldukça sakindi. Altı kişilik ranzalı kompartımanımızda yalnızca iki kişi
bulunuyorduk. Bu durum bize hem rahatça hareket edebileceğimiz geniş bir alan
hem de baş başa kalıp yolculuğun tadını çıkarabileceğimiz güzel bir ortam
sunmuştu.
Bir süre sonra yanımıza aldığımız yiyecek paketlerini açmaya başladık. Küçük kompartımanımız kısa sürede sıcak, samimi bir sofraya dönüştü. Rakı eşliğinde kurduğumuz çilingir sofrasının etrafında yerimizi aldık. Yolun yorgunluğu, geride bıraktığımız istasyonlar ve önümüzde uzanan yeni ülkeler üzerine koyu bir sohbete daldık. Sohbet ilerledikçe karşılıklı espriler, takılmalar ve kahkahalar birbirini izledi. Zamanın nasıl geçtiğini anlamamıştık. Dışarıda gece karanlığı trenin pencerelerine ele geçirirken biz, küçük kompartımanımızda kendimize bambaşka bir dünya kurmuştuk. Belki de yolculukların en güzel yanı buydu; bazen gidilen yerlerden çok, yolda yaşanan küçük anılar insanın belleğinde derin izler bırakıyordu. O akşam da bunlardan biriydi. Öyle keyifli, öyle içten ve neşeli bir akşam yemeği geçirmiştik ki yıllar sonra bile hatırladığımızda yüzümüzde aynı tebessüm beliriyordu.
Gecenin ilerleyen saatlerinde sohbetimiz yavaş yavaş sona erdi. Günün yorgunluğu kendini iyice hissettirmeye başlamıştı. Ranzalarımıza çekilip uzandığımızda göz kapaklarımız, uykunun o tatlı ağırlığına daha fazla direnemedi. Tren, rayların üzerinde çıkardığı tekdüze seslerle bizi bilinmeyen duraklara doğru taşırken kısa sürede derin bir uykuya daldık.
Ne kadar zaman geçtiğini sabahın ne zaman olduğunu anlamadan öğlen güneşinin ışıklarıyla gözlerimizi açtık. Gece boyunca hiç durmadan yol alan tren, bizi Macaristan sınırına kadar getirmişti.. Kompartımanın penceresinden dışarıya baktığımızda Macaristan gümrüğüne vardığımızı gördük.
Yeni bir ülke sınırı, yeni bir pasaport kontrolü ve yine bilinmezliklerle dolu bir bekleyiş bizi bekliyordu. Macaristan sınırına yaklaştığımızda içimde tarif etmesi güç bir huzursuzluk belirmişti. Bu sınırları kim icat etmişti. Sınırlar benim gözümde insan eliyle oluşturulan yapay engeller olarak görünmeye başlamıştı. Macar sınır görevlileri trene bindiklerinde heyecanıma hâkim olmakta zorlanıyordum. Artık üniformalı bir sınır görevlisi gördüğümde, istemsizce geriliyor, içimde kötü bir şeylerin yaşanacağına dair bir hisse kapılıyordum. Sanki her pasaport kontrolü ise kaderimin yeniden sorgulandığı bir sınavdı.
Bu kez de öyle oldu.
Görevli yanıma geldiğinde pasaportumu uzattım. Birkaç saniye süren inceleme, bana bitmek bilmeyen bir zaman dilimi gibi gelmişti. Gözlerim görevlinin yüzündeki en küçük değişikliği bile yakalamaya çalışıyordu. Macar görevliler, yolculuğuma devam etmeme izin vermiyor, ikinci kez beni trenden indiriyorlardı.
Şaşkınlığımı gizleyemeden görevliye sordum:
— Neden beni trenden indiriyorsunuz?
Görevli, oldukça sakin ve kararlı bir ses tonuyla cevap verdi:
— Bükreş'e dönüp transit geçiş belgesi almanız gerekiyor.
Bir an ne diyeceğimi bilemedim. Yeniden Bükreş'e dönmek... Oysa bütün bu yolculuğu, geride bıraktığım sınırları ve yaşadığım sıkıntıları aşarak yapacağımız konserlere yetişebilmek için yapıyorduk. Şimdi ise hiç beklemediğim bir anda, geldiğim noktaya geri gönderiliyordum.
Macar görevlilerin bu kararında Bulgaristan'da pasaportuma konulan o şüpheli yolcu işaretinin etkili olduğunu düşünüyordum. Acaba o işaret, peşimden gelen görünmez bir gölge gibi, her sınır noktasında karşıma mı çıkacaktı? Bir yandan da Almanya'da aldığım sürekli oturum izninin onayına dikkat etmelerini, bu belgeyi inceleyerek durumumu değerlendirmelerini istiyordum. Ancak ne kadar açıklama yaparsam yapayım, itirazlarım karşılık bulmuyordu. Karar verilmişti ve bu kararın değişmeyeceği her hâllerinden belliydi.
Sonunda elime, bilet yerine geçecek resmî bir belge tutuşturdular. Ardından beni küçük garın bekleme bölümüne yönlendirdiler. Bir kez daha kendimi, yabancı bir ülkede, tanımadığım insanların arasında ve ne zaman sona ereceğini bilmediğim bir bekleyişin içinde bulmuştum.
Görevliye dönerek sordum:
— Peki, burada ne yapacağım?
— Gelecek treni beklemelisiniz.
— Tren ne zaman gelecek?
Omuzlarını hafifçe kaldırarak cevap verdi:
— Bilmiyorum. Geldiğinde binersiniz, Bükreş'e gidersiniz.
Bu kadar basitti onun için. Oysa benim için her şey birbirine dolanmış, içinden çıkılması güç bir sorunlar yumağına dönüşmüştü. Bir görevlinin birkaç cümleyle verdiği karar, benim hayatımda saatler sürecek yeni bir belirsizliğin kapısını açmıştı.
Çaresizce küçük garın iki kapılı bekleme salonuna geçtim. Yeni bir bekleme nöbeti başlamıştı. Duvarları, bankları ve sessizliğiyle insanın içine kasvet veren bu küçük istasyon, o an bana dünyanın geri kalanından kopmuş bir yer gibi görünüyordu. Bekleme odasının diğer kapısı açık bir araziye bakıyordu. Acaba benim bu kapıda çıkıp bir suçlu gibi gözden kaybolmamı mı istiyorlardı. Zaman ilerlemiyor, her dakika biraz daha ağırlaşıyordu. Ne yapacağımı, bundan sonra hangi engelle karşılaşacağımı bilmiyordum.
Böyle anlarda elimden düşürmediğim telefonuma sarıldım. Sanatçı dostumla yeniden yazışmaya başladım. Olup bitenleri, Macaristan sınırında yaşadıklarımı ve yeniden Bükreş'e gönderildiğimi bir bir anlattım. Telefonum artık benim için sıradan bir iletişim aracı olmaktan çıkmıştı. Yabancı ülkelerde, tanımadığım istasyonlarda, çaresiz kaldığım anlarda beni hayata bağlayan en önemli şeydi. Uzaklarda da olsa beni dinleyen, sorularıma cevap veren, sorunlarıma çözüm arayan bir dostun varlığını hissettiriyordu. Bazen insanın bütün dünyası küçücük bir telefon ekranına sığabiliyordu. Benim dünyam da o günlerde öyleydi.
Uzun ve sıkıntılı dört saatin ardından nihayet beklediğim tren gara yanaştı. Elimdeki resmî belgeyi göstererek trene bindim. Artık yeni rotam belliydi: Geldiğim yöne doğru ilerleyecek, yeniden Bükreş'e ulaşacaktım.
Oysa ben yolculuğumda hep ileriye gitmeye çalışmıştım. Şimdi yaşadığım bütün bu engeller beni geriye doğru sürüklüyordu. Sınırlar, pasaport kontrolleri, açıklamalar, itirazlar ve bitmek bilmeyen bekleyişler..Artık konserlerin, sanat etkinliklerinin, organizasyonların ya da yeni karşılaşmaların benim için hiçbir anlamı kalmamıştı
Artık bu seyahatin benim için sona erdiğine inanıyordum. Daha fazla mücadele edecek gücüm kalmamıştı. Önüme çıkan engelleri aşmak için gösterdiğim çaba, yerini derin bir yorgunluğa bırakmıştı.
Kararımı vermiştim.
Eve dönmek istiyordum. İstanbul'a, kendi ülkeme, kendimi güvende ve ait hissettiğim topraklara dönmek istiyordum. Artık yeni bir ülke, yeni bir sınır ya da yeni bir macera istemiyordum. Tek arzum, bu bitmek bilmeyen belirsizliklerden kurtulup evime ulaşmaktı.
Ne var ki eve dönmeye karar vermek, dönüş yolunun nasıl aşılacağı sorununu kendiliğinden ortadan kaldırmıyordu. Önümdeki yeni sorunum : Bükreş'ten İstanbul'a nasıl gidecektim?
Bu düşüncemi telefon aracılığıyla sanatçı dostuma aktardım. O güne kadar karşılaştığım sıkıntıların hemen hepsinde yanımda olmuş, hiçbir zaman yardımını esirgememişti. Bu kez de beni çaresiz bırakmadı. Kısa bir süre içinde Bükreş'te inşaat işleriyle uğraşan bir tanıdığına ulaştı. Trenim Bükreş'e vardığında birilerinin beni karşılayacağını söyledi. Böylece İstanbul'a dönüşüm için yeni bir yol açılmıştı.
Biraz olsun rahatlamıştım. En azından Bükreş'te beni bekleyen birinin olacağını bilmek, içimdeki kaygıyı hafifletiyordu. Ancak geride bıraktığım günlerin ağırlığı hâlâ üzerimdeydi. Birkaç gün önce heyecanla çıktığım yolculuk, şimdi beni başladığım yere, geriye doğru götürüyordu.
O an kendi kendime düşündüm: İnsan her zaman gitmek istediği yere ulaşamıyordu. Bazen yolculuğun yönünü kendi iradesi değil, karşısına çıkan engeller belirliyordu.
Yeni ve uzun bir tren yolculuğu başlamıştı. Kompartımanımdaki yerime yerleşmiş, küçük valizimi yanıma çekmiştim. Yol boyunca oyalanmak için valizimden bir paket ayçekirdeği çıkardım. Yanımda başka bir yiyecek yoktu. Çekirdekleri ağır ağır çıtlatarak pencereden dışarıyı seyrediyordum.
Gökyüzü başlangıçta güneşli ve aydınlıktı. Ancak bu parlak hava birdenbire değişti. Önce seyrekleşen kar taneleri, ardından camın önünden savrularak geçmeye başladı. Dışarıdaki manzara, kısa sürede soğuk ve kasvetli bir görünüme büründü.
Ülkemizde hava durumu haberlerinde sık sık söz edilen, Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava dalgasının başladığı yerdeydim demek ki, diye düşündüm. Bu düşünce, içinde bulunduğum coğrafyayı bana bir kez daha hatırlattı.
Koltuğuma biraz daha yaslanıp yolculuğun sessizliğine kendimi bırakmak istedim. Tam o sırada karşımdaki koltuğa iri yapılı, yüzünde sert ve ürkütücü bir ifade taşıyan bir adam oturdu.
Adam, yerleştiği andan itibaren gözlerini üzerimden ayırmıyordu. Sanki beni tanımaya çalışıyor ya da hakkımda bir fikir edinmek istiyordu. Önceleri bu bakışları önemsememeye çalıştım. Gözlerimi kaçırıp pencereden dışarıya baktım. Bir süre sonra kompartımanın içine çevirdiğim bakışlarım yine onun gözleriyle karşılaştı. Hâlâ aynı şekilde beni izliyordu.
Bu durum giderek huzurumu kaçırmaya başlamıştı. Yolculuğun bütün yorgunluğunun üzerine bir de bu adamın rahatsız edici bakışlarına katlanmak istemiyordum.
Birden karar verdim.
Elimdeki çekirdek paketini adama doğru uzattım. Hiçbir şey söylemeden ayağa kalktım ve kompartımandan çıktım. Ne konuşmak ne de onunla aynı ortamda daha fazla bulunmak istiyordum.
Trenin çay servisi yapılan bölümüne geçtim. Bir bardak çay alarak kendime oturacak bir yer buldum. Biraz sakinleşmeye, yolculuğun geri kalanını daha huzurlu geçirmeye ihtiyacım vardı.
Ancak burada da beni başka bir karşılaşma bekliyordu.
Bir masanın çevresinde oturan dört Roman, beni fark ettiklerinde aralarındaki konuşmayı kestiler. Bakışlarını üzerime çevirmiş, belli ki kim olduğumu ve nereden geldiğimi merak etmeye başlamışlardı. Onların bu merakını fark etmemek mümkün değildi. Ben ise biraz yorgun, biraz da içine kapanmış bir hâlde çayımı içiyor, gözlerimi mümkün olduğunca başka tarafa yöneltiyordum.
Fakat sessizliğim meraklarını daha da artırmış olmalıydı. İçlerinden biri başıyla selam vererek konuşmayı başlattı.
Önce nereli olduğumu, nereye gittiğimi sordular. Ardından ben de onları tanımak amacıyla bir soru yönelttim:
— Sizler ne iş yapıyorsunuz?
İçlerinden biri, geçmişte yaptıkları işi anlatmaya başladı:
— Gerçekte bizler müzisyeniz. Ben düğünlerde ve eğlencelerde klarnet çalardım. Arkadaşlarım keman ve darbuka çalarlardı. Güzel bir ekibimiz vardı. İnsanları eğlendirir, müziğimizle geçimimizi sağlardık. Ne yazık ki uzun zamandır mesleğimizi yapamıyoruz.
— Neden? diye sordum.
Adam, yüzünde hafif bir buruklukla arkadaşlarına baktı.
— Yeni çıkan elektronik enstrümanlar yüzünden. Eskiden dört kişinin bir araya gelerek yaptığı işi şimdi tek bir klavye yapabiliyor. İnsanlar artık bizi çağırmıyor. Böylece işsiz kaldık.
Sözlerinde yalnızca işsiz kalmış olmanın üzüntüsü değil, yıllarca emek verdikleri bir mesleğin ellerinden kayıp gitmesinin kırgınlığı da vardı.
— Peki, şimdilerde ne iş
yapıyorsunuz?
Bu sorum üzerine dördü de kısa bir süre sustu. Birbirlerine baktılar. Sonra benimle konuşan adam biraz öne eğildi. Sanki aramızda gizli bir anlaşma varmış gibi sesini alçaltarak konuştu:
— Gerçeği söylemek gerekirse kaçakçılık yapıyoruz. Sınırın öte tarafına et geçiriyoruz. Kazandığımız üç kuruş parayla geçinmeye çalışıyoruz. Bazen sınır görevlilerine yakalandığımız da oluyor.
Bu beklenmedik cevap karşısında bir an şaşırdım. Biraz önce Hayatın insanı nerelere sürükleyebildiğini bir kez daha görmüştüm. Bir zamanlar müzikleriyle insanların mutluluğuna ortak olan bu insanlar, şimdi geçimlerini sağlayabilmek için bambaşka bir yol seçmek zorunda kalmışlardı.
Artık soru sorma sırası tekrar onlardaydı.
— Peki, sen ne iş yapıyorsun?
— Ben bir orkestranın menajeriyim, dedim. Orkestramızda bir de Makedon müzisyen var.
Bu sözüm üzerine hemen ilgilendiler.
— Biz müzisyenleri tanırız. Sizin orkestranızdaki Makedon müzisyen kim?
— Tunan Kurtisev, dedim. Birlikte çıkardığımız albümde de yer almıştı.
Ardından küçük valizimi açıp albümün kayıtlı olduğu kaseti çıkardım. Kasetin üzerindeki fotoğrafı göstererek:
— İşte, fotoğrafı da burada, dedim.
Kaseti ellerine verdiğim anda ortamın havası birden değişti. Az önce birbirini ölçmeye çalışan, aralarında mesafeli bir sohbet sürdüren insanlar gitmiş, yerini heyecanlı ve samimi bir topluluğa bırakmıştı.
Kaseti ellerinde inceleyen adamlardan biri şaşkınlıkla yüzüme baktı:
— Ne! Sen bizim Tunan'ı tanıyor musun? Onun arkadaşı mısın?
— Evet, dedim.
Bu iki kelime, aramızdaki bütün mesafeyi ortadan kaldırmaya yetmişti.
Bir anda yüzleri aydınlandı. Ses tonları değişti, soruları peş peşe gelmeye başladı. Tunan'la nerede tanıştığımızı, birlikte neler yaptığımızı, hâlâ görüşüp görüşmediğimizi merak ediyorlardı. Ortak bir tanıdığın ortaya çıkması, birbirine yabancı dört insanla benim aramda görünmez bir köprü kurmuştu.
Sohbet ilerledikçe yolculuğumun nedenini, yaşadığım sıkıntıları ve Bükreş'e gönderidiğimi anlattım. Bunu öğrenince içlerinden biri hemen söze girdi:
— Tren Bükreş'e gece yarısı varacak. Bükreş Garı ve çevresi tekin yerler değildir. Seni orada yalnız bırakmayız. Bizim misafirimiz olursun. Geceyi birlikte geçiririz. Sabah olunca diğer işlerine bakarız.
Bu teklif karşısında duygulandım.
— Çok teşekkür ederim, dedim. Ancak beni karşılamaya gelecekler. Bükreş'te bir tanıdığım var. Onunla buluşacağım.
Fakat onlar bu cevabımla yetinmek istemediler.
— Yine de seni yalnız bırakmayız. Karşılamaya gelen olmazsa bizim misafirimizsin. Hiç merak etme.
O ana kadar yolculuğum boyunca karşılaştığım yabancılardan gördüğüm mesafeli ve kimi zaman ürkütücü tavırlar, yerini içten bir dostluğa bırakmıştı. Bir kasetin üzerindeki fotoğraf, dört insanın belleğinde saklı bir dostluğu canlandırmış; benim için de beklenmedik bir güven kapısı açmıştı.
Tren ilerledikçe sohbetimiz koyulaştı. Müzikten, eski düğünlerden, sanatçı dostlarımızdan, ülkelerimizden ve dünyanın içinde bulunduğu sorunlardan konuştuk. Aralarındaki şakalaşmalar, sıcak tavırları ve hayata karşı geliştirdikleri kendilerine özgü mizahları, yolculuğun yorgunluğunu unutmamı sağladı.
Bir süre önce kompartımanda
karşılaştığım ürkütücü adam nedeniyle huzursuzluk yaşayan ben, şimdi hiç
tanımadığım dört insanın arasında kendimi güvende hissediyordum.
Tren yavaşlamaya başladığında sohbetimizin de sonuna yaklaştığını anladık. Bükreş Garı'na girmiştik. Yolculuğun bu bölümünde yollarımız ayrılmak zorundaydı. Birbirimize iyi dileklerde bulunduk. Onların içten davetini ve gösterdikleri yakınlığı unutmayacağımı söyledim.
Bükreş'e ulaşmıştım. Fakat İstanbul'a henüz çok uzaktaydım.
Yanımda küçük valizim, aklımda eve dönüş düşüncesi, içimde ise birkaç saat önce tanıştığım dört insanın bıraktığı sıcaklık vardı.
Bükreş Garı'nda beni karşılamaya gelen kişiyi tanımam hiç de zor olmadı. Çünkü birbirimizi bulabilmemiz için önceden isimlerimiz ve giydiğimiz kıyafetler karşılıklı olarak birbirimize bildirilmişti. Böylece istasyondaki kalabalığın arasında birbirimizi kısa sürede bulduk.
Karşılamaya gelen arkadaşımla birlikte otomobile binerek evine doğru yola çıktık. Gece yarısını çoktan geçmişti. Şehrin ışıkları arasından ilerlerken artık kendimi daha güvende hissediyordum. Günlerdir üzerimden atamadığım tedirginlik, yerini yavaş yavaş huzura bırakıyordu.
Eve vardığımızda benim için önceden hazırlanmış zengin bir sofra ile karşılaştım. Uzun yolculuğun ardından böyle bir misafirperverlikle karşılanmak, insana yalnızca karnını doyurmanın ötesinde bir mutluluk veriyordu. Sofraya oturduk. Yemekler eşliğinde yeni bir sohbet başladı. Yolculuğumu, yaşadığım sıkıntıları, karşılaştığım insanları ve İstanbul'a dönme kararımı konuştuk.
O gece yatmadan önce aldığım sıcak duş, yalnızca yolculuğun yorgunluğunu taşıyan kaslarımı gevşetmekle kalmadı; günlerdir zihnimi meşgul eden kaygıları da bir ölçüde üzerimden uzaklaştırdı. Temiz çarşafların içine uzandığımda bedenim kadar ruhumun da dinlenmeye ihtiyacı olduğunu hissettim. Uzun zamandır ilk kez, ertesi gün neyle karşılaşacağımı düşünmeden, kendimi güven içinde uykuya bıraktım.
Sabah uyandığımda önümde artık İstanbul'a dönüş için yapılması gereken son işler vardı.
Birlikte inşaat ofisine gittik. Gerekli işlemleri tamamladıktan sonra uçak biletimi aldık. İstanbul'a dönecek olmak beni sevindiriyordu. Ancak uçağın kalkış saatine kadar hâlâ değerlendirebileceğimiz bir zaman vardı.
Yeni arkadaşım bana dönerek sordu:
— Bükreş'e daha önce geldin mi? Bu kenti tanıyor musun?
— Hayır, dedim. Bu kentin yabancısıyım.
Gülümsedi.
— Öyleyse buradan ayrılmadan önce Bükreş'i biraz daha yakından tanıman için yeterli zamanın var.
Ardından otomobilini şoförüyle birlikte verdi. Böylece uçuş saatime kadar kenti gezebilecektim.
Otomobille çıktığım kısa Bükreş turunda kentin caddelerini, binalarını ve meydanlarını görme fırsatı buldum. Bir gün önce gece yarısı endişeyle geldiğim bu kent, şimdi gündüzün aydınlığında bambaşka görünüyordu. Birkaç saat öncesine kadar benim için yalnızca İstanbul'a dönüş yolunda geçmem gereken bir durak olan Bükreş, artık güzel bir karşılaşmanın ve unutulmayacak bir misafirperverliğin anısını taşıyordu.
Kenti gezdikten sonra şoför beni Bükreş Havalimanı'na bıraktı. Kendisine teşekkür ederek vedalaştım. Havaalanında işlemlerimi tamamlayıp uçaktaki yerimi aldığımda yolculuğumun son aşamasına gelmiştim.
Bir saatlik uçuşun ardından uçak İstanbul semalarına yaklaştı.
Pencereden dışarıya baktığımda gün batımının kızıllığı altında Boğaz'ı, üzerinde süzülen tekneleri ve kıyı boyunca uzanan şehrin ışıklarını gördüm. İşte İstanbul! Günlerdir ulaşmayı özlediğim, her türlü sıkıntının ardından yeniden kavuşmak istediğim kentim…
O an içimde tarif edilmesi güç bir ferahlık hissettim. Sanki günlerdir omuzlarımda taşıdığım ağır bir yük yavaş yavaş kalkıyordu. Uçak Yeşilköy Havalimanı'na indiğinde derin bir nefes aldım.
Yolculuk boyunca yaşadığım bütün sıkıntılar, belirsizlikler, korkular ve hayal kırıklıkları artık geride kalmıştı. Birkaç gün önce çıktığım yolculuk, planladığımız gibi sonuçlanmamıştı. Konserler, karşıma çıkan engeller nedeniyle ben olmadan yapılmıştı. Fakat bu yolculuktan elim boş dönmemiştim. Aksine, insanlara, dostluğa, güvene ve hayata dair unutamayacağım deneyimler kazanmıştım.
Bir zamanlar müzikleriyle düğünlerde insanları eğlendiren, teknolojinin değişmesiyle mesleklerini kaybedip hayatın zorlukları karşısında başka yollara sürüklenen dört Roman dostum… Beni gece yarısı karşılayan, evinin kapısını ve sofrasını açan, kentte rahatça dolaşabilmem için otomobilini ve şoförünü bana tahsis eden yeni arkadaşım…
Yolculuğum sırasında kimi zaman korktum, kimi zaman çaresiz kaldım, kimi zaman da insanlara güvenmekte bocaladım. Fakat bütün bunların arasında karşıma çıkan güzel yürekli insanlar, insanlığa olan inancımı yeniden güçlendirdiler.
Bir başka gerçeği de öğrendim: Hayatta her zaman planladığımız yere ulaşamayabiliriz. Bazen en büyük hayallerimizden vazgeçmek, bazen geri dönmek, bazen de yenilgiyi kabullenmek zorunda kalabiliriz. Ancak bu durum, yaşadıklarımızın bütünüyle başarısızlık olduğu anlamına gelmez. Çünkü kimi yolculuklar bizi ulaşmak istediğimiz yere değil, kendimize ve insanlara dair daha önce fark edemediğimiz gerçeklere götürür.
Belki de bu yolculuğun bana bıraktığı en değerli mesaj şuydu:
İnsan, dünyada kendisini yalnızca doğduğu topraklara ait hissetmemeli; iyilik gördüğü, dostluk bulduğu ve yüreğinde bir sıcaklık hissettiği her yer insanlığın ortak evidir.
İstanbul’a dönmüştüm. Evime, ülkeme, kendimi ait ve güvende hissettiğim topraklara yeniden kavuşmuştum. Ancak bu dönüş, benim için yalnızca bir yere kavuşmak değildi. Bunca yaşanmışlığa, hayal kırıklığına ve kırgınlığa karşın insanlara güvenmekten vazgeçmemeyi, iyiliğe olan inancımı yitirmemeyi öğrenmiştim. Anlamıştım ki insanın en büyük gücü, karşılaştığı kötülüklere karşın iyilikten yana kalabilmesiydi. Ve ben, işte bu inançla dönmüştüm evime.
M. Topaloğlu
Gercekedebiyat.com
Yorumlar
Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.