Bir ‘öykü ödülü’ seçici kurulundan notlar
Günümüz Türk edebiyatından 'umutsuz' olanlar çok. Ama 'yazar' çalışıyor/muş demek ki! Antalya Edebiyat Günleri'nin öykü ödülü seçici kuruluna üye olmam 2025 yılında yayımlanmış öykü kitaplarını okuma olanağı verdi. Bir ödül seçici kurulun çalışma masasından notları, belki de son yıllarda bu kadar ayrıntılarıyla okuyacaksınız.

Günümüz Türk edebiyatından 'umutsuz' olanlar çok. Ama 'yazar' çalışıyor/muş demek ki! Antalya Edebiyat Günleri'nin öykü ödülü seçici kuruluna üye olmam, bu yazın sonunda beni mutlu eden gelişmelerdendi. Günümüz (özellikle son 20 yıl) edebiyat ortamının ödül ve yayınevi 'editör' mekanizmasının yetenekleri nasıl doğradığına tanık olmak insanı elbette umutsuzluğa düşürüyor. İyi kitap iyi yazar yok, işte bu ödül verdiklerimizle yetinin, anlayışını bize gerçek olarak algılattılardıydı çünkü.
İşte 2025 yılında Türkiye'de yayımlanmış öykü kitaplarından kısa listede yer alan 12 öykü kitabını bu bilinçle didik didik ettik.
Mustafa Gazalcı'nın Bozkırdaki Işıklar öykü kitabı Köy Enstitüleriyle ilgili bir neslin son kitabıydı. Sanılanın aksine 'araştırma inceleme' değil anımsı çok tatlı öykülerdi. Aynı zamanda altın değerinde belge niteliğinde bilgiler içeriyordu. Dil olarak çok sadeydi. Puanlamamızdaki en yüksek puanlardan 10 puan vermiştik. Edebiyata kaçmayan edebiyat yanı zayıf Çehov türü öykülerdi. Gözlemler çok sağlam, insan sıcaklığıyla yoğrulmuş kısa cümleler -gerçek anlamda- kısa öyküler. Özellikle başörtüsü sorununu çözmedeki yumuşaklık, Ayşe Baysal ve Emin Özdemir'in (yaşam) öyküleri... İlk iki öyküdeki gibi diğer öykülerin de hep enstitüye yazılmayla başlayacağını sanırken bu kez öğretmen-eğitim içi sorunlar ya da köylülerle öğretmenlerin ilişkileri bile var.

Bozkırdaki Işıklar Öyküleriyle Köy Enstitülüler, Mustafa Gazalcı, Bilgi Yayınevi
Ama yine final toplantısında Hüseyin Akyüz'ün Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları ağır bastı.
Ali Balkız'ın Bir Dalda İki Elma öykü kitabı da 10 puandı. Ali Balkız'ın tekrar öyküye dönmesi çok güzel bir olaydı. (En son öykü kitabını 2007'de yazmış romana bulaşmıştı.) Kitabı okumadan önce umutsuzdum ama okuyunca gördüm ki Ali boş vermemiş, en küçük bir hata yapmamış, güzel öyküler çıkarmış ortaya. En karamsar olunması gereken konuda bile neşeli öyküler yazmıştı. Güncel konulara atmasyon yaklaşımla değil oldukça nesnel yaklaşmayı biliyordu. Yaşlılık prostat, koronavirüs günleri, köpek kedi yaşlı adam hayvan sevgisi… Yaşlı anne ve kızları…

Bir Dalda İki Elma, Ali Balkız, Dorlion Yayınevi
Ama yine final toplantısında Hüseyin Akyüz'ün Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları ağır bastı.
Tabi öykü yazarlığımızın bir damarını oluşturan Cemil Kavukçu'nun Karanlığın Rengi adlı öykü kitabı da ağır bastı. Ne var ki aynı günlerde Kavukçu yazmayı bıraktığını açıklamıştı. Yazma yorgunu. Hep küçük kasaba insanlarını yazmaktan yorulmuş. Çok ödülü var ödülden de yorulmuş. Tekrar ödüle boğmanın anlamı yok diye düşündük. Kitapta yine birbirinden güzel iyi bir yazar duyarlılığında öyküler vardı. Kedi köpek ağırlıkta... Son öykü Zehirci çok hoştu. Ama Askıda’yı o kadar sevmemiştim.
Ama yine final toplantısında Hüseyin Akyüz'ün Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları ağır bastı.

Zübeyde Andıç'ın Yollar Aynası; Ergün Tepecik'in Robotların Gizil Gücü, İletişim Yayınlarının yarattığı, durmadan kitap çıkaran ortalama yazar Hakan Bıçakcı'nın Geçici Manzara'sı, Fadime Uslu'nun -tatsız tuzsuz geldiydi, gereksiz betimlemeler çok eleştirisi de var- Bir Kıyıda'sı, Çiler İlhan'ın modern yaşamın 2025’lerin dünyasına girmiş olmasına karşın oldukça eleştirel-politik görünürken sistemin çarkları içinde olduğunu anlamayan öyküler ağırlıklı Barıştıralım Sizi'si, günlüklerini sevdiğimiz Remzi Karabulut'un okuru rahatsız edici düzeydeki çok kısa tümceleri, sürekli eylem sözcükleri, başı sonunun olmamasının da sondaki vurucu etkiyi olumsuz etkilemesi eleştirisi alan Dokumacı Kuşlar kitabı, Gökhan Tok'un sonu ilginç biten çok güzel Büyük Asya Seferi öyük kitabı, Bahtiyar Aslan'ın oldukça güzel metafizik ağırlıklı Benim Suretlerim Var kitabına karşın Hüseyin Akyüz'ün Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları ağır bastı.
HÜSEYİN AKYÜZ'ÜN ESKİ BİR PİŞMANLIĞA DÖNÜŞ NOTLARI KİTABI
Hüseyin Akyüz'ün ilk bakışta ağır, okuru zorlayan bir dili var gibi geliyor ama hemen kendini içine çekmeyi başarıyor. Kısa tümcelerin güzelliği Tarık Dursun K.'nındır derim hep uzun tümcelerin güzelliği de Muzaffer Buyrukçu... Ama Buyrukçu'ya Hüseyin Akyüz de eklendi edebiyatımızda. Bazen bir paragraf tutan tümcenin tek bir yerinde kusur bulmak olanaksız. Aksine tadını size duyuruyor. Gerçek edebiyatın sırrı ve tadı sanırım uzun tümcelerde saklı.
Bu öyle ki çağdaş bir Fransız eleştirmene göre uzun tümcelerin prensi noktalı virgül olmasaydı “Hugo, Flaubert, Maupassant, Proust, Voltaire’in eserleri yalnızca soluk birer gölge” olarak kalırdı. Noktalı virgülün güzelliği ve ihtişamı, uzun tümceler kurulmasına, böylece zengin ve ince analizler yapıp oldukça karmaşık düşüncelerin aktarımını kolaylaştırmasından kaynaklanıyordu. (Fransızlar 'kısa tümce' hastalığının İngilizceden bulaştığını yüzlerini buruşturarak belirtiyorlar!)
Hüseyin Akyüz bunu yeniden anımsatıyor.

Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları, Hüseyin Akyüz
Hüseyin Akyüz'ün Antalya Edebiyat Günleri'nde ödül alan kitabı hakkında notlarım şöyle:
Eski Bir Pişmanlığa Dönüş Notları
Bakımevinde kalan bir eski devrimcinin geçmişe dönük yolculuğu grotesk bir ortamda sürüyor. Gerçekten de bugün yüzlercesi binlercesi ruhu kalbi yaralı da olsa yaşayan “12 Eylül” öncesi ve sonrası kurbanlar, bir zamanlar gazetelerin birinci sayfalarındaydı, giderek ikinci üçüncü yaflara düştü ve artık elbet haber değeri bile olmuyor.
Akyüz, bu öyküde bu yaşamların örtüsünü kaldırıp bu insanları, pişmanlıkların bir öz eleştirinin de içten içe ustaca yapıldığı bir anlatımla anımsattığını görüyoruz. Devrimci hareketten kendini kurtarması için ayırdıkları sevgilisiyle kendisi de o vapura binip gitseydim keşkesi sonucu, kahramanımız her gece o vapurun kalktığı sahile gidiyor. Olay gecesi de...
(Konuyu tümüyle anlatmak kitabın satışı açısından uygun düşmez...) Çok başarılı ve duyarlı bir öykü.
Adada Bir Yaz Daha
Barba adlı bir Rum balıkçının Anis adlı kızına aşık bir Türk gencin ilk gençlik duyguları... gibi başlayan öykü, öykü içinde öyküye dönüşüyor ve gencin ailesinin adaya ilk gelişini anlatırken anneye odaklanıyor. Gence daha hamileyken, eşiyle adaya gelişleri ve evin erkeğinin onu terk edip bir daha uğramaması. Ayda bir, bir kırtasiyeciye para göndermesi dışında ilişkinin kesilmesi. Oysa kadın yıllardır geri döneceğini bekleyip durmuş. Kasabayı tepeden gören bir zeytin ağacı ve kırlangıçlar... kırlangıç yuvası metaforu. Nihayetinde Barba da Anis'i bir motora atarak adayı terk ediyor. Bir ada, terk edilmek, yalnızlık, bekleyiş, kırlangıçlar, zeytin ağacı... Çok güzel işlenmiş bir öykü.
Hayata Bir Vişne Ağacının Tepesinden Bakmak
Gecenin bir yarısı eve gelip uyku ilacıyla intihar edecek yılları tozlu muhasebe odasında geçmiş kırgın bir adam, bu düşünce içindeyken sabahı ediyor. Sabahleyin de nedense dışarı çıkıp çocukluğunun geçtiği anlaşılan eski mahallesine yürüyor. Orada babasının asla çıkma diye tembihlediği ama kendisinin bu sözü dignlemediği ve tepesine çıktığı vişne ağacını görmeye gidiyor. Vişne ağacının ucundaki açıklıktan gökyüzünü başını çıkarmasının verdiği o ferah yaşama sevincini tekrar yaşıyor. Vişne ağacı hala orada çünkü. Her yönüyle güzel bir öykü.
Ters Kelepçe:
2013 Gezi olaylarında geçtiği anlaşılan olayda kahramanımız gösteriye polisin saldırmasıyla bir erkek bir kız “çapulcu”yla bir binanın bodrumuna saklanır. Ancak genç kız eyleme devam edip ters kelepçelenmesine karşın mahramanımız korkar, pısar, gizlendiği yerden yardım edemez. Korku ve cesaretin iç içeliği üzerine güzel bir öykü.
Oyuncak Bir Gemiden El Sallayanlar
Bir plajda dalgalara plastik gemisini kaptıran bir çocukla yarenliğin kahramanımızı götürdüğü anılar; anne baba abla.. geçmiş üçgeni. Çok güzel.
Lacivert Ayakkabılar
Altınları satıp aldığı lacivert ayakkabıları giyemeden ölmüş bir adamın cenaze töreninden sonra yaşananları geri dönüşlerle anlatan arkadaşı... Hayat ertelemeye gelmiyor. Para zaten anlamsız.
Cam Duvar
Yeni emekli olmuş ve emekliliğine alışma döneminde kendini günlerdir eve kapatmış psikiyatrik sorunları olduğu anlaşılan kahramanımız dışarıya her çıkışında önüne cam bir duvarla karşılaşır. Önce sokakta önüne çıkan cam duvar, en sonu evin içinde de karşısına çıkmaya başlar kahramanımızı evden çıkamaz değil adım atamaz hale getirir.
Psikiyatri biliminde 1969'da ABD'li bir bilim adamı tarafından pire deneyiyle adlandırılan Cam Duvar hastalık terimine, sanatla bilimin aynı olguya nasıl baktıklarını ve değerlendirdiklerini de göstermesi açısından zengin bir örnek bu öykü.
SONUÇ
Mutlu ve sağlıklı yaşanması gereken bu dünyada tam aksine olumsuzlukların daha çok olmasına, mutsuzluk ve karamsarlık sarmalında debelenmemize karşın yine de bir çıkış yolu bulunabilir. Bu, bazen bir bekleyiş, bazen her şeyi olduğu gibi kabullenme, bazen öz eleştiri ama daha çok da çocukluğa dönmektir. Çağdaş yaşamın rahatsız edici yanlarını cam duvarları aşmanın yolunun kolay olmadığını anlatırken uzun cümlelerle yazmanın tadını yeniden anımsatan bir yazar Hüseyin Akyüz.
Ahmet Yıldız
Yorumlar
Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.