Sinemamızda özgün anlatımın öncüsü: Ömer Lütfi Akad
Sinemamızın 'Koca Çınar'ı ve 'Ustasız Usta'sı olarak anılan unutulmaz yönetmen, senarist ve akademisyen Ömer Lütfi Akad anılıyor.
Akad’ın Türk sinemasını tiyatro geleneğinin etkisinden uzaklaştırarak özgün bir anlatım diline kavuşturmasına öncülük eden çalışmaları, toplumsal sorunları odağına alan filmleri ve yetiştirdiği sinemacılar, izleyicilerin hafızasındaki yerini koruyor.
ÖMER LÜTFİ AKAD KİMDİR?
Usta sinemacı, 2 Eylül 1916’da İstanbul’da dünyaya geldi. İlk eğitimini Fransız Sainte Jeanne d’Arc Okulunda tamamlayan Akad, 1938’de Galatasaray Lisesinden, 1942’de ise İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Okulunun maliye bölümünden mezun oldu.
Askerlik görevinin ardından bankacılık, yapım amirliği ve muhasebecilik yapan Akad, gençlik yıllarında halkevlerinin tiyatro oyunlarında dekoratör ve amatör oyuncu olarak görev aldı.
Sinema dünyasına ise yapım yönetmenliği ve asistanlık gibi görevlerle adım attı.
Sinema, edebiyat, resim, tiyatro ve müzik üzerine yazılar kaleme alan Akad, arkadaşlarıyla Beş Sanat adlı fikir ve sanat dergisini yayımladı.
Sinemaya hem uygulama hem de düşünce düzeyinde ilgi duyduğu bu dönemde, 1946’da Şakir Sırmalı’nın Domaniç Yolcusu filminde yapım yönetmenliği yaptı.
Seyfi Havaeri’nin yarım kalan Damga filminin çekimlerini tamamlaması da yönetmenlik kariyerinin önemli adımlarından biri oldu.
Ömer Lütfi Akad, Halide Edip Adıvar’ın aynı adlı romanından uyarlanan Vurun Kahpeye ile yönetmen koltuğuna oturdu.
Ardından Ekrem ve Cemal Reşit Rey kardeşlerin operetinden uyarlanan Lüküs Hayat’ı beyaz perdeye taşıdı; Tahir ile Zühre, İngiliz Kemal Lawrens’a Karşı ve Arzu ile Kamber filmlerini yönetti.
Türk sinemasında polisiye türünün gelişmesine katkı sağlayan 1952 yapımı Kanun Namına, Akad’ın sinema anlayışında önemli bir dönüm noktası oldu.
Gerçek bir olaydan esinlenen ve başrolünde Ayhan Işık’ın yer aldığı filmde yönetmen, dönemin yaygın sinema alışkanlıklarının dışına çıkarak kamerayı sokağa taşıdı.
Mekânları doğal hâlleriyle kullandı, olayları gündelik hayatın içinden bir gerçekçilikle anlattı ve sinemanın kendine özgü görsel anlatım olanaklarını öne çıkardı.
Akad’ın dekor yerine gerçek mekânları tercih etmesi, kamera kullanımındaki yaklaşımı ve oyunculuk anlayışı, Türk sinemasında tiyatro geleneğinin ağırlığının azalmasına katkıda bulundu.
Sinemanın özgün anlatım dilinin gelişmesinde etkili olan yönetmen, bu yönüyle Sinemacılar Kuşağı olarak anılan dönemin öncü isimleri arasında gösterildi.
Filmografisinde farklı türlere ve anlatım biçimlerine yer veren Akad’ın, toplumsal meseleleri insan hikâyeleri üzerinden ele aldığı yapımları öne çıktı.
Yönetmen, 1966’da çektiği Hudutların Kanunu’nda sınır bölgesindeki kaçakçılık ile yoksulluk arasındaki ilişkiyi, 1968 yapımı Vesikalı Yarim’de ise toplumsal kabullerle bireysel duygular arasındaki çatışmayı işledi. Türkan Şoray ve İzzet Günay’ın başrollerini paylaştığı Vesikalı Yarim, sade anlatımı ve karakterlerin iç dünyasına odaklanan yaklaşımıyla Akad’ın en bilinen filmleri arasında yer aldı.
ÖMER LÜTFİ AKAD ve ANADOLU ÜÇLEMESİ
Ömer Lütfi Akad'ın sinemasında toplumsal dönüşümün en belirgin biçimde işlendiği yapımlar, Gelin (1973), Düğün (1974) ve Diyet (1975) filmlerinden oluşan Anadolu Üçlemesi oldu.
Akad, Gelin'de Yozgat'tan İstanbul'a göç eden bir ailenin büyük kentteki yaşam mücadelesini, Düğün'de Şanlıurfalı bir ailenin geçim kaygısı ile gelenekler arasındaki sıkışmışlığını, Diyet'te ise emekçilerin çalışma hayatında karşılaştıkları sorunları ele aldı.
Kırsaldan kente göç, ekonomik ilişkiler, aile yapısı ve toplumsal değişim, üçlemenin temel izleklerini oluşturdu.
Bu filmlerinde toplumsal meseleleri doğrudan açıklamak yerine karakterlerin gündelik yaşamları, seçimleri ve karşılaştıkları güçlükler üzerinden işleyen Akad, bireysel hikâyeler aracılığıyla dönemin sosyal ve ekonomik dönüşümünü sinemaya taşıdı.
Senaryo yazarlığı ve yönetmenliğinin yanı sıra belgesel ve televizyon filmleri de çeken Akad, 1964-1974 yılları arasında 10'a yakın belgesel ve televizyon yapımına imza attı.
TRT için Ömer Seyfettin'in Ferman, Pembe İncili Kaftan, Diyet ve Topuz adlı öykülerini filme uyarladı.

Faruk Erem'in Bir Ceza Avukatının Anıları adlı eserinden de kısa televizyon filmleri hazırladı. Televizyondaki son çalışması ise Dört Mevsim İstanbul belgeseli oldu.
Usta yönetmen, 1970'li yılların ortalarından sonra sinema sektöründe yaşanan sorunlar nedeniyle film çekmeyi bırakarak birikimini eğitim alanına aktardı.
1974'te İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi bünyesindeki Film Arşivi tarafından başlatılan sinema eğitimi çalışmalarına katıldı.
Daha sonra Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sinema Televizyon Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı.
Yüzlerce sinema öğrencisinin yetişmesine katkı sağlayan Akad, Türk sinemasının tarihsel gelişimini ve kendi deneyimlerini ele aldığı Işıkla Karanlık Arasında adlı kitabını da kaleme aldı.
Kitabında sinemaya bakışını, çalışma yöntemini ve mesleki yolculuğunu kendi tanıklıkları üzerinden anlattı.
Gercekedebiyat.com
Yorumlar
Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.