Dosya - Kelebek oyunu: Dünü olmayan hayat / Oğuz Gemalmaz
Ankara Devlet Tiyatrosu’nda oynanan Dosya: Kelebek oyunu, alzheimer bir kadının hayatını ele geçirdiğinde, neler olur hatta bir aile nasıl değerlendirilirin yanıtlarını arıyor.
Lisa Genova'nın erken yaşta alzheimer hastalığıyla mücadele eden bir kadını konu alan Unutma Beni (Still Alice) romanından Christine Mary Dunford'un uyarladığı, dokunaklı ama bir o kadar da ağırbaşlı bir oyun olan Dosya: Kelebek görsel efektleri az ve metinlere odaklı olarak sahneye konmuş.
Çeviri mükemmel. Konu net anlaşılıyor. Oyunu çeviren Zeynep Lengerli övgüyü hak ediyor. Müzik çok iyi.
Bir şeylerin ters gittiğinin ilk işareti, Alice'in yaşadığı ve üniversitede profesör olarak çalıştığı şehirdeki günlük koşularından birinde ortaya çıkar.
Oyuncu İpek Çeken, betonlaşmış şehir sokaklarını temsil eden, bir tül perde arkasında koşarken, projeksiyon bozulmaya başlar. Çizgiler hareket eder, harfler kaybolur ve Alice nerede olduğunu, hatta evinden sadece birkaç blok ötede bile nerede olduğunu bilmez. Bundan sonra, dünyası dağıldıkça hayat daha da zorlaşacaktır.
İskender Altın’ın rejisi, mobilyalarla dolu bir mutfakla başlar. Arkadaki ahşap kapılar sahneye oyuncuların giriş çıkışını kolaylaştıran harika bir buluş.

Sahne üzerinde bu kadar geniş bir zaman dilimini kapsamak, hele ki alzheimer hastalığına yakalanmış bir kişinin erken yaşlarda yaşadığı yürek burkan bozulmayı yakalamak hiç de kolay bir iş değil.
Sanırım Lisa Genova, romanda Alice karakterini profesör olarak tanımlayarak "Bakın, ne kadar çok kayıp bilgi var" demek isterken, alzheimer’in yarattığı kırılmaları ve aile içi sorunları dile getirmek istemiş.
Oyun, tasarım ve oyuncular başarılı; senaryo, hastalığın adım adım ilerlemesini, hızlı tempolu sahnelere sıkıştırmak zorunda kalıyor.
Oyuna eklenen ve çok açık bir dramatik araç olan bir diğer unsur ise "Kendisi" karakteridir. İkisi de aynı sahnede birlikte göründükleri ilk andan itibaren, "Kendisi"nin Alice'in kişiliğinin bir parçası olduğunu anlamamız gerekiyor. Bu belirsiz karakter, oyunda Alice'in etrafta kimse yokken konuşmalar yapmasını sağlıyor. Ayrıca bize onun hayal kırıklığına uğramış zihnine bir bakış atmamıza da olanak tanıyor.
Alzheimer hastalığı çok yalnız bir varoluş olduğundan acı çeken kişi kendi acısını anlayabilen tek kişidir. Bu nedenle, bir bakıma acı çekeni iletişim kuran iki karaktere ayırmak aydınlatıcı olmuş. Ancak diğer bakımdan yanıltıcı. "Kendisi"nin varlığı, zaman zaman izleyicinin Alice'in ne kadar yalnız olduğunu unutmasına neden oluyor.

Alice unutkanlığını ilk fark ettiğinde, bazı testler yaptırır. Neler olup bittiğini öğrenmek ister ve sonuçların doğruluğunu kabul eder. Kocası da, biraz daha isteksizce de olsa, aynı şeyi yapar. Kendi geçiminin güvenliği konusundaki endişesi, başlangıçta onu Alice'e, çocuklara ve kendisine iyi olduğunu ve iyi olacağını söylemeye iter.
Tevfik Tolga Tecer’in koca rolündeki incelikli performansı, hem akademik modundaki adamı hem de karısının endişeli bir biçimde koruyucusu olmayı çok güzel ortaya koyuyor.
Alice, durumu kötüleşirken bile, alzheimer ile yaşamanın nasıl bir şey olduğu üzerine bir konferansta konuşma yapabilecek kadar berrak zihinli olduğu anlar yaşıyor. Diğer zamanlarda ise kendi evinde kayboluyor ve panik korkunç boyutlara ulaşıyor.
Alice'in hastalığının nadir görülen genetik bileşeni ve bunun çocukları ve torunu üzerindeki etkileri yalnızca geçiştirici bir cümleyle ele alınmış.
Çok yönlü bir bakış açısıyla bakıldığında, "Kelebek", zeki bir kadının alzheimer hastalığı kaçınılmaz bir şekilde ilerlerken, aile sevgisinin ve umutsuzluğa karşı direnişinin çarpıcı bir öyküsüdür.
Oyun, alzheimer temalı duygusal anlar yaşatmayı hedefliyor.
Alzheimer bir kadının hayatını ele geçirdiğinde, bir aile nasıl değerlendirilir?

Alice'in iki yetişkin çocuğu Thomas ve Lydia'nın huzursuzluğunu oyun çok iyi yansıtıyor. Alice'in Alzheimer hastalığında, hiçbirinin hayatı eskisi gibi olmuyor ve kardeşler arasındaki ve çocuklarla ebeveynleri arasındaki ilişkiler kırılma noktasına kadar sınanıyor.
Lydia, Los Angeles'ta oyunculuk hayallerinin peşinden koşmak için üniversiteye gitmekten vazgeçmiş on dokuz yaşında bir genç kız; Lydia'dan birkaç yaş büyük olan Thomas ise evde karısı olan çalışan bir adam. İki kardeşin, annelerine en iyi neyin hizmet ettiği konusunda tartışmalarını izlemek son derece tanıdık ve acı verici. Thomas rolündeki Kıvanç Değirmenci’nin daha agresif kardeş olarak zor bir görevi var, ancak mantığı ve annesine olan sevgisi çatışırken kesinlikle şefkat dolu bir performans sergiliyor. Lydia rolündeki Selver Kınık ise enerjik ve narsist bir rolle karşımızda.
Ailedeki karışıklık, hem inkar şeklinde, (oğul Thomas, annesinin sadece daha odaklanması gerektiğini söylüyor.) hem de oğul ve kızın babanın bu krizi ele alma biçimine giderek artan şekilde karşı çıkması şeklinde ortaya çıkıyor.
Ancak Lydia, kardeşinin bakış açısını paylaşmıyor. Alice iki dakika içinde üçüncü kez bir yerde ne zaman olmaları gerektiğini sorduğunda, Thomas daha çok hatırlamaya çalışması konusunda ısrar ediyor; Lydia sadece gülümsüyor ve üçüncü kez "7:30" diyor.
Özellikle, İpek Çeken harika bir şekilde içten bir performansla, yetenekli bir kadının artan hayal kırıklığını ve paniğini yakalıyor. Hastalık ilerledikçe, kendi evinde kayboluyor ve sabahlığıyla işe gidiyor. "Kendimi özlüyorum," diyor
Çeken’in dokunaklı, incelikli performansı izleyiciyi o kadar yakına çekiyor ki, er ya da geç, bunun kendilerine veya sevdiklerine olması durumunda nasıl olacağını düşünerek paniğe kapılmayacak kimse kalmayacak.
Devlet Tiyatroları’nın tanıtım yazısında belirtildiği gibi duygusal olduğu kadar düşünsel derinliği de olan bu oyun; hafıza, beden, zaman ve sevgi üzerine güçlü bir sahne deneyimi sunmakta.
Sonuç olarak, oyun Alice'in mücadelesinin inandırıcılığına dayanıyor. Sadece gerilemesi değil, aynı zamanda dış dünyayla bağlantısını, süreklilik duygusunu, bildiği hayatı elinden alan bu hastalıkla olan mücadelesi de inandırıcı. İpek Çeken’in oynadığı, bilişsel kaybın eşiğindeki bir kadının portresi tiyatro açısından bir başyapıt ve aile sevgisinin tatlılığıyla bezenmiş lirik bir trajedi.
Oğuz Gemalmaz
Gercekedebiyat.com
Yorumlar
Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.