Dostoyevski üvey oğlunun trajik ölümünün peşinde / Nilüfer Kuzu

Coetzee 1940 yılında Güney Afrika’nın Cape Town kentinde dünya gelir. Güney Afrika dili konuşmakla birlikte, İngilizce konuşulan bir ailede büyür ve İngilizce eğitim görür. Coetzee, Amerika Birleşik Devletleri’nde sürekli oturma izni için yaptığı müracaat, o yıllarda Vietnam Savaşı’na karşı düzenlenen gösterilere katılmış olmasından dolayı reddedilince ülkesine döner ve enerjisini yazmaya yöneltir.

Coetzee’nin gerçekle kurguyu harmanlayarak Dostoyevski’yi ustalıkla anlattığı Petersburg’lu Usta’sından, Dostoyevski’nin Almanya’da sürgünde olduğunu öğreniyoruz. Dostoyevski burada, üvey oğlu Pavel’in öldüğü haberini alır.

“Oğlunun ölüm haberini aldığından beri içinden bir şey dışarı çıkıyor, bunun sağlamlık olduğunu düşünüyor. Ölen benim, diye düşünüyor; daha doğrusu ben öldüm ama ölümüm bana gelemedi...” (sayfa:26)

Dostoyevski üyey oğlu Pavel’in ölümünün ardındaki sır perdelesini aralamak için sahte bir kimlikle Petersburg’a döner. Sahte kimlik kullanmasının nedeni kumar alacaklılarının ve gizli polisin peşinde olmasıdır.

“Ben İsaev değilim. Bu adı aldım...”

“İşler karışmasın diye aldım bu adı; başka bir nedeni yok. Pavel Aleksandroviç İsaev benim üvey oğlumdur, ölen karımın tek çocuğu. Ama benim öz oğlum gibidir. Dünyada benden başka kimsesi yok.” (sayfa: 40)

 “Pavel’in ölümü cinayet mi, intihar mı”, “Pavel Naçeyev örgütü ile bağlantılı mıdır”, “ölümü intihar mı yoksa cinayet mi”, “Pavel babasını sevmiş mi, yoksa nefret mi etmiş?” gibi soruların cevabını arar.

“Pavel bu yüzden mi onun peşinden gitti: cesareti öğrenmeye çalıştığı için mi? O kuleye bu nedenle mi tırmanmıştı?...” (sayfa: 198)

Petersburg’a gelir gelmez, Pavel’in yaşadığı pansiyona yerleşir. Pansiyon sahibi ve Dostoyevski arasında ilişki yaşanır.

“Yaptığı işin zevk, hatta şehvet diyebileceği bir yanı yok...” (sayfa:62)

Bu pansiyonda Neçayev ile görüşür. Neçayev  kılık değiştirerek gelir pansiyona.

“Kadın –ya da erkek– konuşuyor. Neçayev’in ta kendisi o; hiç kuşkusuz. Kılık değiştirmiş olduğu birden apaçık anlaşılıyor...” (sayfa: 107)

Oğlunu Neçayev örgütünün öldürdüğü kanısındadır. Neçayev’in dizgi makinesine şöyle yazdırır: “Yüce Rabb’in senesi 1869’un Ekim ayının on ikinci gününün gecesi, üvey oğlum Pavel Aleksandroviç İsaev, Stolyarni Rıhtımı’ndaki kurşun kulesinden düşüp öldü. Çarlık Polisi’nin Üçüncü Bölüğü’nün bu ölümünden sorumlu olduğu söylentisi yayıldı. Bu söylenti kasıtlı bir uydurmadır. Ben üvey oğlumun, hain arkadaşı Sergey Gennadeviç Neçayev tarafından öldürüldüğüne inanıyorum.” (sayfa:207-208)

Neçayev terör eylemleri ile öne çıkmış bir şahsiyet olarak “Halkın İntikamı” örgütünün yöneticisidir.

“Neçayev’i şahsen tanımam, oğlumun tanıdığını da sanmam. Neçayev bir suikastçi ve bir asidir, onun planlarını ben de benimsemiyorum.” (sayfa:41)

Müfettiş Maksimov ise şunları söyler: “Halkın intikamı adına suikast düzenleyecek insanların adları var; bildiğiniz gibi bu, Neçayev’in kurduğu gizli örgütün adı. Cinayetin amacı halkı ayaklandırmak ve bu yolla devleti devirmek. En sonunda bakarsınız bir ek göreceksiniz, orada darbe sırasında, devletin devrilmesinin arifesinde, kitle kıyımına uğrayacak koca koca kategoriler göreceksiniz. İçlerindeki üst yargı organındaki herkes, bütün emniyet teşkilatı, Üçüncü Bölük’ten binbaşı ve daha üst rütbedekiler var. Bu liste oğlunuzun kâğıtları arasında bulundu.” (sayfa:43)

Petersburg'lu Usta / J.M. Coetzee / Can Yayınları

Dostoyevski’ye göre Neçayev’in gençler arasında müritler edinmesinin nedeni: “İnsanlara yabancı gelen ya da hiçbir anlam ifade etmeyen bir ruh uyandırarak onları amacına bağlayamazsın. Neçayev’in gençler arasında müritler edinmesinin nedeni, onların içinde kendi içindekine yanıt veren bir ruh olması. Elbette kendisi böyle açıklamıyor bunu. Kendini metaryalist olarak niteliyor. Ama bu, moda bir jargon. İşin aslı şu ki, Yunanlıların iblis dediği şey var onda. Bu iblis Neçayev’le konuşuyor. Enerjisinin kaynağı o.” (sayfa: 118-119)

Neçayev, Dostoyevski’nin siyasi bir roman olan Ecinniler romanının kahramanlarından da biridir. Dostoyevski’nin eserlerindeki usta anlatımı Coetzee’nin Petersburg’lu Usta’sında da görmek mümkün. Petersburg’lu Usta Coetzee’nin, Dostoyevski’nin yaşadıklarını ustalıkla kurguladığı okunması gereken bir eser...

 ‘Adalet’ diyor Fyodor Mihayloviç, ‘geniş bir sözcük. Adaletle hınç arasında bir çizgi çizilebilir mi?..’, “herbirimizin sığınacak bir yere, bir limana hakkı yok mudur, adaletin bir süreliğine bir yana çekileceği, bir yeri hak etmiyor muyuz?”

Nilüfer Kuzu
Gercekedebiyat.com