Gerçek Edebiyat

Halide Edip, 1884 yılında İstanbul'da, Sultan II. Abdülhamid dönemi Ceyb-i Hümayun kâtiplerinden Selanikli Mehmed Edip Bey ve Fatma Bedrifem Hanım'ın çocuğu olarak dünyaya geldi.

Annesini küçük yaşta kaybettiği için çocukluğunu, hatıralarında "Mor Salkımlı Ev" olarak bahsettiği anneannesi ve dedesinin evinde geçirdi. Eğitimine 1893 yılında Üsküdar Amerikan Kız Koleji’nde başlayan Halide Edip, kısa bir süre sonra okuldan ayrılmak zorunda kaldı.

Bu süreçte özel öğretmenlerden Arapça, İngilizce ve Fransızca dersleri aldı ve müzik eğitimi görerek gelişimini sürdürdü. İngilizce öğretmeninin yönlendirmesiyle John Abbot’un "Mother" adlı eserini "Mader" adıyla Türkçeye çevirdi.

Bu çalışması Sultan II. Abdülhamid’in dikkatini çekti ve kendisine "Şefkat Nişanı" verildi. 1899 yılında okula tekrar başlayarak 1901'de eğitimini tamamladı. Aynı yıl matematik dersleri aldığı Salih Zeki Bey ile hayatını birleştiren Halide Edip, bu evlilikten Ayetullah ve Hikmetullah Togo isimli iki oğul sahibi oldu. Yazı hayatına oldukça genç yaşta adım atan Halide Edip, Tevfik Fikret'in yönettiği Tanin gazetesinde "Halide Salih" imzasıyla yazdığı yazılarla ilgi topladı ve ismini duyurdu.

Daha sonra Resimli Kitap, Şehbal, Musavver Muhit ve Mehasin gibi mecralarda da düzenli olarak yazılar kaleme aldı. Ancak bu dönemde aldığı tehditler nedeniyle, 31 Mart Olayları sırasında Mısır’a gitmek zorunda kaldı. 1909 yılında yurda döndü ve çalışmalarına devam etti. Bir süre sonra, 1910 yılında Salih Zeki Bey’den ayrıldı.

Maarif Nezareti tarafından gelen teklifle kız öğretmen okullarında öğretmenlik ve vakıf okullarında müfettişlik yaptı. Bu görevleri sırasında İstanbul'un farklı mahallelerini yakından gözlemleme fırsatı buldu. Edindiği bu deneyimler, ilerleyen dönemlerde "Sinekli Bakkal" romanının arka planını oluşturdu. Aynı zamanda Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura'nın fikirlerinden etkilenerek düşünce dünyasını zenginleştirdi.

Balkan Savaşı esnasında kadınların eğitimi ve toplumsal hayata katılımlarını artırma amacıyla Teali-i Nisvan Cemiyetinin kurulmasına katkıda bulundu. Ardından Cemal Paşa’nın çağrısı üzerine Suriye’ye giderek Lübnan, Beyrut ve Şam’da eğitim kurumlarının düzenlenmesinde görev aldı. Bu arada 1917’de babasına verdiği vekaletname ile Dr. Adnan (Adıvar) ile evlendi. Aynı yıl "Mev'ud Hüküm" romanını ve tiyatro eseri "Kenan Çobanları"nı kaleme aldı. 1918-1919 yılları arasında İstanbul Darülfünunu'nda Batı edebiyatı dersleri verdi.

15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgali üzerine Fatih, Üsküdar ve Sultanahmet meydanlarında düzenlenen mitinglerde etkileyici konuşmalar yaparak işgale karşı halkı direnişe çağırdı. Özellikle Sultanahmet Meydanı’ndaki konuşmasıyla milli mücadelede önemli bir figür haline geldi. Büyük Mecmua ve Vakit gazetelerinde yayımlanan yazılarıyla da direnişe aktif destek sağladı. Bu dönemde gizlice Anadolu'ya silah taşıma çalışmalarında yer aldı ve 1920 yılında eşi ile birlikte Anadolu'ya geçerek Milli Mücadele'ye katıldı.

Yolculuk sırasında Yunus Nadi ile yapılan görüşmelerde, Ankara merkezi bir ajans kurulması fikri belirdi. Geyve’de gerçekleşen bu toplantılardan sonra ajansın adı "Anadolu Ajansı" olarak belirlendi. Daha sonra bu fikir Mustafa Kemal Paşa ile de paylaşıldı ve nihayetinde 6 Nisan 1920’de Anadolu Ajansı kuruldu. Bu süreçte Halide Edip hem ajansın isim annesi oldu hem de muhabirlikten idari görevlere kadar birçok rolde görev aldı.

Halide Edip Adıvar, 9 Ocak 1964'te 80 yaşında hayatını kaybederek İstanbul Merkezefendi Mezarlığı'na defnedildi.

Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Halide Edip, "Hamlet" ve "Hayvan Çiftliği" eserlerini Türkçeye kazandırarak edebi alanda çok yönlü katkılarda bulundu.

Geride bıraktığı eserler listesi oldukça geniştir: "Heyula", "Raik'in Annesi", "Seviye Talib", "Handan", "Yeni Turan", "Son Eseri", "Mev'ud Hüküm", "Ateşten Gömlek", "Kalp Ağrısı", "Vurun Kahpeye", "Zeyno'nun Oğlu", "Sinekli Bakkal", "Yolpalas Cinayeti", "Tatarcık", "Sonsuz Panayır", "Döner Ayna", "Akıle Hanım", "Kerim Usta'nın Oğlu", "Sevda Sokağı Komedyası", "Çaresaz" ve "Hayat Parçaları" gibi romanların yanı sıra, "Mor Salkımlı Ev" ve "Türk'ün Ateşle İmtihanı" adlı anı kitapları ile "Kenan Çobanları", "Maske" ve "Ruh" adlı tiyatro oyunlarını edebiyat dünyasına armağan etti.

Milli Mücadele dönemindeki önemli rolleri, Anadolu Ajansının kuruluşundaki katkıları ve ömrü boyunca sürdürdüğü edebi üretkenliğiyle Halide Edip Adıvar, Cumhuriyet tarihinin öncü ve saygın kadın aydınlarından biri olarak hatırlanmaya devam ediyor.

Gercekedebiyat.com